Dowódcy Podokręgu

Kazimierz Putek ps. „Gama”, „Kamień”, „Nawój”, „X1”, „Zworny”, używał nazwiska „Ludwik Nabielski”, płk dypl. WP, doktor praw., I komendant Podokręgu AK Rzeszów.

W czasie okupacji niemieckiej działał w szeregach ZWZ, a następnie AK. W latach 1941-1943 był szefem Sztabu w Komendzie Okręgu ZWZ-AK Kraków. Gdy na przełomie marca i kwietnia 1943 r. powołano do życia Podokręg AK Rzeszów, został mianowany jego komendantem. Był nim do listopada 1944 r. Mieszkał w Rzeszowie u dyrektora gimnazjum, Władysława Kuszyńskiego, przy ul. Hetmańskiej. W czasie akcji „Burza” dowodził całością działań zbrojnych na terenie Rzeszowskiego. Po zajęciu Rzeszowa przez wojska sowieckie ujawnił się 5 sierpnia 1944 r. jako dowódca 24 DP AK i rozpoczął rozmowy z władzami wojskowymi. Nie dały one rezultatów, gdyż AK nie uznawała PKWN. Wobec braku porozumienia polecił podległym oddziałom przejść ponownie do podziemia i kontynuować działalność konspiracyjną. Wydał rozkaz wymarszu na pomoc powstaniu warszawskiemu.
Z początkiem października 1944 r. wyraził zgodę na przeprowadzenie uderzenia przez oddziały AK na rzeszowskie więzienie na Zamku w Rzeszowie i uwolnienie więźniów. 12 grudnia 1944 r. został aresztowany przez NKWD wraz z częścią swego sztabu. W więzieniu NKWD przekonało go do konieczności ujawnienia oddziałów AK na Rzeszowszczyźnie. 18 grudnia 1944 r. zawarł umowę z NKWD o ujawnieniu AK i mobilizacji dywizji złożonej z żołnierzy AK pod ścisłą kontrolą NKWD.

18 stycznia 1945 r. wydał rozkaz organizacyjny o wyjściu z konspiracji i polecający formowanie dywizji. 25 stycznia 1945 r. zwolniono go z więzienia wraz z oficerami jego sztabu. Akcja „Zwornego” wywołała kontrakcję Komendanta Okręgu Krakowskiego AK, Przemysława Nakoniecznikoff-Klukowskiego (ps. „Kruk II”), który wydał rozkaz zaprzestania akcji ujawniania AK i organizowania dywizji piechoty pod kontrolą sowiecką. Zagroził „Zwornemu”, w razie nieposłuszeństwa, użyciem siły. Podokręg podporządkował się nowemu Komendantowi, mjr. Stanisławowi Pieńkowskiemu (ps. „Hubert”). Wobec braku rezultatów ujawnienia, „Zworny” został 20 lutego 1945 r. ponownie aresztowany wraz z całym swoim sztabem, w lokalu przy ul. Sobieskiego w Rzeszowie.

W więzieniach NKWD i UB przebywał do listopada 1945 r. Po zwolnieniu wrócił do Krakowa i natychmiast włączył się do prac Komisji Likwidacyjnej AK. Interweniował skutecznie, z ramienia Komisji Likwidacyjnej Okręgu Krakowskiego, w WUBP w Rzeszowie w sprawie zwolnienia aresztowanego mjr. „Huberta”. Był również członkiem Komisji Likwidacyjnej AK w Rzeszowie. Występował w charakterze świadka w niektórych procesach toczących się w latach 1946-1949, m.in. był świadkiem w procesie przeciwko oficerowi ds. zleceń Komendy Okręgu AK Kraków, rtm. Franciszkowi Ponickiemu, posądzonemu o działalność konfidencką na rzecz Niemców. Zmarł 27 lutego 1949 r. w Krakowie, został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Podgórzu. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V kl., trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi.

Źródło: Małopolski słownik uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 1 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Andrzej Zagórski, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.

Władysław Bartosik, ps. „Bartos”, „Broda”, oficer WP 

W latach 1938-1939 był szefem bezpieczeństwa zakładów H. Cegielskiego w Rzeszowie (wg innych źródeł Państwowych Zakładów Lotniczych w Rzeszowie). Został zmobilizowany w pierwszych dniach września 1939 r. i wcielony do Ośrodka Zapasowego Armii „Karpaty” zlokalizowanego w Rzeszowie. W drugiej połowie września 1939 r. zaczął organizować działalność konspiracyjną w Rzeszowie i okolicy, m.in. kierował konspiracją harcerską. Od grudnia 1939 r. był pierwszym Inspektorem Rejonowym ZWZ w Rzeszowie. 

2 lutego 1940 r. (inne źródła podają, że było to 26 kwietnia na dworcu w Rzeszowie), aresztowany (wraz z żoną i adiutantem) przez rzeszowskie gestapo, został osadzony w więzieniu na Zamku w Rzeszowie. 27 czerwca 1940 r., po ciężkim śledztwie, przewieziono go w stuosobowej grupie więźniów do Lubziny k. Dębicy i rozstrzelano w pobliskim lesie. Ofiary mordu pochowano w dwóch zbiorowych mogiłach w miejscu egzekucji. Po wojnie przeprowadzono ekshumację zamordowanych, a ich prochy przeniesiono i złożono we wspólnej mogile na cmentarzu wojskowym w Dębicy. Odznaczony: dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Brązowym Medalem Za Długoletnią Służbę.

Źródło: Małopolski słownik uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 4 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Władysław Bartosz, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1999.

Stanisław Ruśkiewicz, „Florian Gałęzowski”, „Florian”, działacz POW, oficer służby stałej WP, inspektor Inspektoratu ZWZ Rzeszów

Od 1 do 18 września 1939 r. dowodził Batalionem KOP Czortków (I Batalion 163. pp. rez. w 36. DP Rez.). Walczył pod Szydłowcem, Końskimi i Kazanowem, gdzie wyróżnił się, prowadząc kontratak i odbijając miejscowość. Pod koniec kampanii wrześniowej 1939 r. dostał się do niemieckiej niewoli. W październiku 1939 r. uciekł i dotarł do Rzeszowa. Tam, we współpracy z mjr. Stefanem Musiałkiem-Łowickim (Mucha), przystąpił do budowy siatki konspiracyjnej. Występował pod ps. „Florian”. 

Wiosną 1940 r. nawiązał kontakt z komendą Okręgu ZWZ Kraków i został mianowany inspektorem Rzeszowskiego Inspektoratu ZWZ. Utrzymywał kontakt z komendą Krakowskiego Okręgu ZWZ; do Krakowa przyjeżdżał co 10-14 dni. Prowadził inspekcje, które docierały do Przemyśla; wysyłał kurierów do Lwowa. W grudniu 1940 r. zaprzysiągł Piotra Barana. 15 stycznia 1941 r. wydał specjalną instrukcję dla komendantów podległych sobie obwodów ZWZ. Rozkazał „wzmożenie prac wywiadu politycznego, od którego w niemałym stopniu zależny będzie sukces przyszłej, powszechnej akcji bojowej”. 

W lutym 1941 r. przeszedł na wschodni brzeg Sanu i nawiązał kontakt z sowieckim wywiadem. Został zdradzony i 25 marca 1941 r. aresztowany przez Niemców na Plantach w Krakowie (część źródeł podaje, że miało to miejsce na cmentarzu Rakowickim, inne podają, że aresztowano go jesienią 1940 r. w Rzeszowie). Podczas śledztwa przyznał się do rzekomych kontaktów z wywiadem Armii Czerwonej. Został przewieziony do Berlina i 14 stycznia 1942 r. skazany przez Sąd Wojenny Rzeszy na śmierć. Stracony 4 kwietnia 1942 r. przez ścięcie w berlińskim więzieniu Charlottenburg. Przed egzekucją zezwolono mu na napisanie listu do żony, która przebywała w Wieliczce. 11 kwietnia 1942 r. Wojenna Prokuratura Rzeszy zawiadomiła rodzinę o wykonaniu wyroku. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V Klasy (w 1920 r.), Krzyżem Niepodległości, trzykrotnie Krzyżem Walecznych (w 1920 r.), Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości, Medalem Niepodległości (za POW; w 1933r.).

Źródło: Małopolski słownik uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 6. pod red. T. Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu G. Ostasz, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 2000.

Łukasz Ciepliński „Antek”, „Apk”, „Bogdan”, „Grzmot”, „Inż.”, „Konrad”, „Lech”, „Lewicki”, „Ludwik”, „Nowak”, „Nowicki”, „Ostroróg”, „Ostrowski”, „Pawlita”, „Pług”, „Teresa”, „Tomek”, „Topór”, „Witold”, „Zieliński”, „Zygmunt”, używał dowodów osobistych na nazwiska: Lech (Lechosław) Zieliński, Marian Kaczmarek, Zygmunt Lewicki oficer sł. st. WP, oficer AK, działacz WiN.

W 1938 r. służył na stanowisku dowódcy plutonu , a w 1939 r. kompanii działek przeciwpancernych. W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. był jednym z najmłodszych oficerów 62. pp. W czasie walk nad Bzurą dowodził kompanią przeciwpancerną 62. pp./ Za swoją bohaterską postawę został odznaczony na polu walki przez gen. T. Kutrzebę Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Po przebiciu się pułku do Warszawy brał udział w jej obronie. 

Jesienią 1939 r. jako adiutant ppłk. K. Heilman-Rawicza, przybył do Rzeszowa. Nie mogąc nawiązać kontaktu z dowódcami organizującego się podziemia, ppłk K. Heilman-Rawicz wraz z towarzyszącymi mu oficerami przeszedł na Węgry. W Budapeszcie Ł.C. i oficerowie, z którymi przybył przeszli przeszkolenie. 13 stycznia 1940 r. (razem z ppłk. K. Heilman-Rawiczem, por. Pawłowiczem i por. Kuhnem) ruszył w drogę powrotną do kraju. 16 stycznia 1940 r., zatrzymany przez policję ukraińską w Baligrodzie, został przekazany w ręce Niemców. Od 18 stycznia przebywał w więzieniu w Sanoku pod fałszywym nazwiskiem Jan Pawlita. Pod koniec kwietnia 1940 r. (niektóre źródła podają, że uciekł 10 kwietnia w rejonie Komańczy), zdołał zbiec, gdy był wyprowadzany do pracy przy budowie drogi poza murami więzienia. Po ucieczce wrócił do Rzeszowa. 

Mając kontakty w Okręgu ZWZ Kraków, nawiązał łączność i otrzymał nominację na komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów. Funkcję komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów pełnił do kwietnia lub maja 1941 r. Po aresztowaniu mjr. Stanisława Ruśkiewicza „Floriana” został mianowany inspektorem Inspektoratu ZWZ-AK Rzeszów. Funkcję tę pełnił do lutego 1945 r. 31 stycznia 1944 r. dowodził akcją na pociąg urlopowy pod Czarną Tarnowską. Latem 1944 r. otrzymał awans do stopnia mjr. ze starszeństwem z 1 stycznia 1944 r. Już po zajęciu Rzeszowa przez Sowietów (sierpień 1944 r.), będąc inspektorem Inspektoratu AK Rzeszów, dowodził zorganizowanym przez siebie w nocy 7 na 8 października 1944 r. nieudanym uderzeniem na więzienie w Zamku w Rzeszowie. 

Po przekazaniu „Pomorskiemu” Inspektoratu AK Rzeszów przeniósł się do Krakowa. Wszedł w skład sztabu Krakowskiego Okręgu. 19 stycznia 1945 r. awansowano go do stopnia ppłk. Wiosną 1945 r. został szefem sztabu Okręgu Krakowskiego organizacji „NIE”. W maju 1945 r. objął funkcję komendanta Podokręgu DSZ Rzeszów, pełniąc równocześnie funkcję szefa sztabu DSZ Okręgu Kraków. W sierpniu 1945 r. został komendantem Okręgu DSZ Kraków. Z chwilą utworzenia WiN, we wrześniu 1945 r., został kierownikiem (prezesem)Okręgu (Wydziału) WiN Kraków. Od grudnia 1945 r. do grudnia 1946 r. był prezesem Obszaru Południowego WiN. 

W grudniu 1946 r., w mieszkaniu Sajkiewicza w Krakowie na Rakowicach, zorganizował spotkanie z Adamem Lazarowiczem, Mieczysławem Kawalcem, Franciszkiem Błażejem i Ludwikiem Kubikiem, na którym postanowiono kontynuować działalność WiN na terenie całego kraju. Został wówczas wybrany, w miejsce aresztowanego płk. Niepokólczyckiego, na prezesa ZG WiN. Przed aresztowaniem przez UB, które nastąpiło 28 października 1947 r., mieszkał w Zabrzu, gdzie jako Marian Kaczmarek był właścicielem sklepu galanteryjnego. W pierwszych dniach przesłuchań w Warszawie zaufał oficerskiemu słowu dyrektora Departamentu Śledczego, płk. Józefa Różańskiego, i przyjął koncepcję pełnego ujawnienia, co pociągnęło za sobą kolejne aresztowania. Zorientowawszy się, że zatrzymanych osób po przesłuchaniu nie zwalniano, zmienił taktykę. Był przesłuchiwany m.in. przez płk. Anatola Fejgina, płk. Józefa Różańskiego, ppłk. Józefa Światłę i płk. Józefa Duszę. Na przełomie lat 1947 i 1948 przebywał kolejno w pawilonach X i XI oddziału śledczego więzienia mokotowskiego. Przez kilka miesięcy przetrzymywano go w pozbawionej okna izolatce, przez całą dobę oświetlonej silną żarówką. Miesiącami nie pozwalano mu korzystać ze spaceru i kąpieli. Osadzony w wilgotnym bunkrze, mając ręce i nogi przykute do ściany, był poddawany działaniu płynącej z otworu w suficie zimnej wody w tzw. psiej budzie. Na pewien czas umieszczono go również we wspólnej celi z oficerem gestapo, wmawiając mu, iż był agentem gestapo. Podczas pobytu w X i XI pawilonie był wielokrotnie bity i poddawany wielogodzinnym lub całodobowym stójkom. 

Po blisko trzyletnim okrutnym śledztwie, prowadzonym w MBP i więzieniu mokotowskim, postanowienie prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, mjr. Mieczysława Dytry, z 2 sierpnia 1950 r. zatwierdzono jego akt oskarżenia z 4 lipca 1950 r. Od 5-14 października 1950 r. był sądzony przez WSR w Warszawie. 14 października 1950 r., wyrokiem WSR w składzie: przewodniczący płk Aleksander Warecki, sędzia wojskowym mjr Zbigniew Furtak, ławnik mjr Władysław Tryliński, z udziałem prokuratora wojskowego ppłk. Jerzego Tramera i protokolanta sierżanta Jerzego Godlewskiego (sygn. akt. Sr. 1099/50) został skazany na pięciokrotną karę śmierci; na łączną karę śmierci, utratę praw publicznych i honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia na rzecz Skarbu Państwa. Skład sądzący w swej opinii stwierdził, że skazany nie zasługuje na ułaskawienie. Najwyższy Sąd Wojskowy w składzie: przewodniczący płk Wilhelm Świątkowski, sędzia-sprawozdawca ppłk Alfred Janowski, sędzia ppłk Leo Hochberg, z udziałem prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej ppłk. Feliksa Słomnickiego 16 grudnia 1950 r. (nr Sn. Odw. S. 3674/50) postanowił skargi rewizyjne skazanych i ich obrońców pozostawić bez uwzględnienia, a wyrok WSR w Warszawie z 14 października 1950 r. utrzymać w mocy. 

Bolesław Bierut decyzją z 20 lutego 1951 r. nie skorzystał z przysługującego mu prawa łaski. Wyrok wykonano w więzieniu nr I Warszawa-Mokotów 1 marca 1951 r. o godzinie 20. W wykonaniu wyroku uczestniczyli: naczelnik więzienia mjr Alojzy Grabicki, lekarz kpt. Kazimierz Jezierski, wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej mjr Arnold Rak i kat, tzw. „dowódca plutonu egzekucyjnego”, st. sierż. Aleksander Drej. Miejsce złożenia ciała pozostaje nieznane. W 1990 r. minister sprawiedliwości Aleksander Bentkowski wniósł do Sądu Najwyższego rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o rehabilitację, jednak Sąd nie zakończył postępowania przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. Zarząd Główny Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość pismem z dnia 22 stycznia 1992 r. wystąpił do Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z wnioskiem o uznanie z nieważny wyroku WSR w Warszawie z 14 października 1950 r., ponieważ zarzucane w nim czyny były związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd Warszawskiego Sądu Wojskowego w Warszawie 17 września 1992 r. wydał postanowienie (sygn. akt Cn. Un. 166/92) unieważniające wyrok WSR w Warszawie z 14 października 1950 r. jako wydany za czyny popełnione w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Był żonaty z Jadwigą Sicińską, miał syna Andrzeja.

Źródło: Małopolski słownik uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 2 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Andrzej Zagórski, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.

Adam Kalikst Łukasz Lazarowicz, ps. „Aleksander”, „Dionizy”, „Grot”, „Gwóźdź”, „Jadzik”, „Karol”, „Klamra”, „Kleszcz”, „Orczyk”, „Pomorski”, „Zygmunt”, nauczyciel, oficer AK, działacz WiN.

W 1931 r. ukończył Kurs Podchorążych Piechoty. W styczniu 1932 r. awansowano go do stopnia ppor., a kolejny awans na stopień por. rez. otrzymał w styczniu 1936 r. W roku 1937, ze względu na stan zdrowia (gruźlica płuc), został zwolniony od powszechnego obowiązku wojskowego. W latach 1922-1939 uczył kolejno: w Gołuchowicach, Wielkiej Wsi i Minodze w pow. olkuskim, w Kamieniu w pow. krakowskim oraz Gumniskach-Fox w pow. dębickim. Będąc nauczycielem organizował Ochotnicze Oddziały Straży Pożarnej, Koła Młodzieży Wiejskiej, Koła Rezerwistów i oddziały „Strzelca”. Wybuch wojny zastał go w Gumniskach koło Dębicy. Zgłosił się jako ochotnik do wojska i wziął udział w kampanii wrześniowej 1939 r. – został ostatnim komendantem miasta Dębicy. Po zajęciu miasta przez Niemców wycofał się z ostatnimi oddziałami WP. Walczył w rejonie Rawy Ruskiej jako dowódca kompanii piechoty, aż do rozwiązania zgrupowania. W czasie okupacji niemieckiej był kierownikiem szkoły we wsi Gumniska-Fox koło Dębicy. 

Zaprzysiężony 17 listopada 1939 r. rozpoczął działalność konspiracyjną w szeregach SZP, a następnie ZWZ-AK. Uczestniczył w organizowaniu tajnego nauczania na terenie pow. dębickiego. Od listopada 1939 do stycznia 1940 r. był referentem wojskowym i mobilizacyjnym Obwodu Dębica, w styczniu-lutym 1940 r. dowódcą Placówki Dębica. Następnie pełnił funkcję zastępcy komendanta Obwodu Dębica, a w lecie 1940 r. objął stanowisko komendanta Obwodu ZWZ (później AK) i pozostawał na nim do wiosny 1944 r. Był jednym z organizatorów siatki wywiadowczej AK, która m.in. rozpracowywała niemiecki poligon broni V we wsi Blizna w pow. dębickim. Wiosną 1944 r. przeniesiony został na stanowisko I zastępcy inspektora Inspektoratu AK Rzeszów. W lipcu 1943 r. awansowano go stopnia kpt., a w sierpniu 1944 r. do stopnia mjr. 

W czasie akcji „Burza” dowodził na terenie Obwodu Dębica 5 psk AK. Przez cały czas akcji „Burza” pozostawał wraz ze swoim sztabem przy oddziałach II Rejonu Walki. Za współdziałanie z partyzantką radziecką w lecie 1944 r. został odznaczony przez sowietów orderem Czerwonej Gwiazdy (odznaczenia nie przyjął). Po odwołaniu akcji „Burza” i rozwiązaniu podległych mu oddziałów partyzanckich pozostawał na terenach okupowanych przez Niemców, zachodniej części Okręgu Krakowskiego AK. W lutym 1945 r. wrócił do Rzeszowa i przejął od Łukasza Cieplińskiego (ps. „Pług”) funkcję inspektora Inspektoratu AK Rzeszów w likwidacji. Pełniąc tę funkcję posługiwał się ps. „Pomorski”. W lutym 1945 r. objął funkcję inspektora Inspektoratu „NIE”, a następnie w maju 1945 r. DSZ na Kraj – Rzeszów. We wrześniu 1945 r. został kierownikiem nowo utworzonego Okręgu (Wydziału) WiN Rzeszów. W październiku 1946 r. przeniesiono go do Krakowa na stanowisko wiceprezesa Obszaru Południowego WiN. 

W grudniu 1946 r. został mianowany kierownikiem Okręgu Wrocławskiego WiN, a wkrótce prezesem Zarządu Obszaru Zachodniego WiN. Równocześnie od stycznia do listopada 1947 r. był zastępcą prezesa IV Zarządu Głównego WiN. Przed aresztowaniem był zameldowany w Żminie, przy ul. Krasińskiego 22. 5 grudnia 1947 r. został aresztowany przez UB. W czasie śledztwa bezskutecznie próbowano go złamać; chciano by kierował V Zarządem Głównym WiN pod kontrolą UB. Po trzyletnim śledztwie wyrokiem WSR w Warszawie 14 października 1950 r. został skazany na czterokrotną karę śmierci. Oczekiwał na wykonanie wyroku w więzieniu na Mokotowie w Warszawie, przy ul. Rakowieckiej 37. Z celi śmierci przekazywał: „Niczego, co w życiu robiłem, nie żałuję i gdybym się znalazł w podobnej sytuacji po raz drugi zrobiłbym to samo”. Prezydent B. Bierut decyzją z 20 lutego 1951 r. nie skorzystał z prawa łaski, a Prezes NSW płk Wilhelm Świątkowski nakazał bezzwłoczne wykonanie kary śmierci. Wyrok wykonano w więzieniu na Mokotowie 1 marca 1951 r. o godz. 20,25. Miejsce pochówku pozostaje nieznane. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie 17 października 1992 r. wydał postanowienie unieważniające wyrok z 1950 r., jako skazujący za czyny popełnione w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Żonaty z Jadwigą z d. Ojak, miał synów: Zbigniewa i Ryszarda oraz córkę Danutę, zamężną Iwan.

Źródło: Małopolski słownik uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 1 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Andrzej Zagórski, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.

ps. „Andrzej”, „Korab”, „Bór”, „Socha”, „Stefan”, „Ludwik” oficer AK, prawnik, działacz społeczny.

W konspiracji działał od października 1939 r. Początkowo był związany z konspiracją organizowaną na tym terenie, przez ppłk. K. Heilman-Rawicza, który zlecił mu tworzenie związków konspiracji na terenie powiatu i miasta Rzeszowa. Z końcem kwietnia 1940 r., po ucieczce Ł. Cieplińskiego z więzienia w Sanoku i powrocie do Rzeszowa, przywiózł on z Okręgu ZWZ z Krakowa, dla siebie nominację na komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów, zaś dla Edwarda Brydaka na zastępcę. W czasie spotkania w mieszkaniu Brydaka Ciepliński odebrał od niego i prof. W. Pańczaka przysięgę na rotę ZWZ. Wszyscy trzej jako pierwsi zaprzysiężeni przyjęli pseudonimy zaczynające się na literę „a”: Brydak – „Andrzej”, Ciepliński – „Antek”, Pańczak – „Adam”. W czasie masowych aresztowań w 1940 r. został przez gestapo zatrzymany, lecz po przesłuchaniu zwolniony. 

Po przejściu dotychczasowego komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów Łukasza Cieplińskiego na stanowisko Inspektora, został na jego miejsce komendantem Obwodu ZWZ, a później AK Rzeszów i na tym stanowisku pozostał do maja 1944 r. W lecie 1940 r. był wspólnie z ówczesnym komendantem Obwodu Łukaszem Cieplińskim i oficerem łączności „Karolem” Lucjanem Ślaskim vel Wacławem Dębskim inicjatorem i współredaktorem pierwszych numerów gazetki konspiracyjnej „Na Placówce”, która niedługo później zmieniła tytuł i do listopada 1944 r. ukazywała się, jako organ Inspektoratu AK Rzeszów, pod tytułem „Na Posterunku”. 

W maju 1944 r. przeniesiony na stanowisku II zastępcy inspektora Inspektoratu AK Rzeszów. W czasie okupacji awansowany kolejno do stopnia por. i kpt. rez. piechoty. W czasie akcji „Burza” dowodził bezpośrednio oddziałami AK na terenie Obwodu Rzeszów i zastępował inspektora „Pługa” w całości dowodzenia. Od września 1944 r. był członkiem Komendy Podokręgu AK Rzeszów, jako referent polityczny. Aresztowany 28 listopada 1944 r. w szkole zawodowej TSL w Rzeszowie przez kontrwywiad I Frontu Ukraińskiego. Więziony 22 stycznia 1945 r. w więzieniu NKWD w Rzeszowie przy ul. 3 Maja, w budynku dawnego starostwa. Po wyjściu z więzienia objął funkcję kwatermistrza w dywizji formowanej w porozumieniu z Sowietami przez ppłk. Kazimierza Putka „Zwornego”. 20 lutego 1945 r. w czasie ponownego aresztowania sztabu dywizji, ze „Zwornym” na czele, przy ul. Sobieskiego w Rzeszowie, zbiegł wyskakując przez okno. W kwietniu 1945 r. wraz z grupą operacyjną Związku Gospodarczego Spółdzielni Rzeczypospolitej „Społem” udał się do Prus Wschodnich gdzie uczestniczył w zorganizowaniu PPS w Olsztyńskim, objął funkcję I-go sekretarza KW PPS pod nazwiskiem Bugayski Andrzej, został powołany na członka WRN w Olsztynie i posła do KRN.

Źródło: Małopolski słownik uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 2 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Jerzy Giza, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.

Zainteresowanie działalnością Armii Krajowej na Podkarpaciu wynika również ze względów rodzinnych

 Na obszarze Podokręgu AK Rzeszów walczyli:

Urodzony 29 września 1910 r. w Borszczowie woj. tarnopolskie. Na jesieni 1940 r. mając 30 lat wyjechał z Warszawy, zostawiając Ŝonę i trójkę małych dzieci: Włodzimierz (ur.1936), Ryszard (ur. 1938) i Anna (ur.1940). Dostał zadanie – utworzyć w Jarosławiu komórkę „Związku Odwetu”, trzonu bojowego ZWZ. Po aresztowaniu przez Gestapo i ucieczce, uczestniczy w akcjach Kedywu na terenie Przemyśla. Przerzucony do Jasła uczestniczy w nocy 5/6 sierpnia 1943 w słynnej akcji „Pensjonat” uwalniając 66 więźniów z jasielskiego więzienia.

Za udział w akcji awansował na porucznika i przedstawiony został do odznaczenia srebrnym krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari. Następnie zostaje szefem Ośrodka Kedywu „Olgierd” w Inspektoracie AK Podkarpacie „Joachim”. W końcu wojny uczestniczy w akcji „Burza” jako dowódca oddziału partyzanckiego OP-15. Walczy w rejonie Sanoka. Ginie 20 września 1944 r. w Iwoniczu.

Źródło: http://www.armiakrajowa.org.pl/pdf/Zbigniew_Cerkowniak.pdf

Urodzony 13 czerwca 1913 r. w Mielcu. Ukończył gimnazjum „Sokołów” w Mielcu. Mając żonę i dwójkę małych dzieci: Barbara (ur.1942) i Alicja (ur.1944), angażuje się w działalność konspiracyjną. Zaczyna od kolportowania podziemnego pisma „Jędrusiów” – „Odwet”. Pracując w firmie budowlanej „Henning” w Nowej Dębie, prowadzi wywiad o miejscu postoju oddziałów niemieckich. W styczniu 1942 zaprzysięŜony przez por. Antoniego Bronik „Włodawa” do ZWZ-AK. Pełni stanowisko dowódcy druŜyny dywersyjnej Kedywu w Obwodzie AK Mielec „Mleko”. Uczestniczy prawdopodobnie w słynnej akcji z dnia 29 marca 1943

w uwolnieniu 180 więźniów z więzienia w Mielcu. Akcja przeprowadzona przez oddział „Jędrusiów” przy wsparciu oddziałów dywersyjnych AK, w tym oddziału Jana Mazura „Stalowy” z Obwodu Mielec. Aresztowany przez Gestapo 30 czerwca 1943 w domu. Przewieziony do Tarnowa, a następnie do więzienia na Montelupich w Krakowie i tam prawdopodobnie rozstrzelany. Brak informacji o dacie śmierci i miejscu pochówku.

Urodzony 11 października 1924 r. w Przemyślu. W 1941 r. mając 17 lat zaprzysięŜony do ZWZ pod pseudonimem „Dąbrowa”. Dowódca plutonu specjalnego w pionie wywiadu i kontrwywiadu Komendy Obwodu AK Przemyśl-Zasanie. Uczestnik słynnej akcji „Pensjonat”. Adiutant Ośrodka Kedywu Inspektoratu Podkarpacie, a następnie Rejonu Kedywu Podokręgu AK Rzeszów. Po zajęciu Rzeszowa przez Sowietów w sierpniu 1944, kontynuuje działalność konspiracyjną jako oficer dywersji Obwodu AK Przemyśl odtwarzając rozbite struktury. W styczniu 1945 otrzymał awans na porucznika i odznaczony srebrnym krzyŜem Orderu Wojennego

Virtuti Militari. Przeniesiony do Krakowa zostaje szefem Wydziału Informacji i Bezpieczeństwa oraz dowódcą „StraŜy” WiN. 5 marca 1946 wpadł w ubecką zasadzkę. Dostał wyrok 7 lat więzienia. Siedział w więzieniu w Krakowie, Rawiczu i Wronkach. W kaplicy krakowskiego więzieniu przy ul. Senackiej w 1946 r. zawarł związek małŜeński. W wyniku amnestii zwolniony we wrześniu 1949 roku. Po zwolnieniu nie dopełnił obowiązku meldowania w UBP, skutkiem czego wraz z Ŝoną i czwórką małych dzieci musiał, zmieniać miejsca zamieszkania i pracy. 

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Stanisław_Dąbrowa-Kostka