Organizacje niepodległościowe okresu II Wojny Światowej

Armia Krajowa

Armia Krajowa AK

Armia Krajowa

 

 

 

 

Bataliony Chłopskie

Bataliony Chłopskie(BCh)

Bataliony Chłopskie to konspiracyjna organizacja zbrojna ruchu ludowego powołana z inicjatywy Stronnictwa Ludowego „Roch” (SL „Roch”), organizowana od poł. 1940 pod nazwą Chłopska Straż („Chłostra”), od wiosny 1941 jako BCh. Działała na obszarze II RP, z wyjątkiem Pomorza i Wileńszczyzny. Jej trzon stanowili głównie byli członkowie Związku Młodzieży Wiejskiej Rzeczypospolitej Polskiej oraz część członków Centralnego Związku Młodej Wsi „Siew”, działających wcześniej w Chłopskiej Organizacji Wolności „Racławice”.

Początkowo Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego (CKRL) nie zamierzało tworzyć własnej organizacji zbrojnej, wojskowo przeszkolonych ludowców przekazywało do ZWZ, jednak konflikty na tle ideowym i obawa przed utratą wpływów na wsi spowodowały decyzję powołania Batalionów Chłopskich.

Pełnomocnikiem ds. BCh z ramienia CKRL był J. Niećko („Zgrzebniok”), komendantem głównym BCh F. Kamiński („Zenon Trawiński”), szefami sztabu KG: do 1942 K. Banach („Kamil”, „Rosnowicz”), następnie S. Koter („Andrzej Poręba”) Organem dowodzenia była Komenda Gł. składająca się początkowo z 3, a od 1944 z 10 oddziałów. Struktura terytorialna BCh była oparta na przedwojennym podziale administracyjnym:
okręg (województwo), podokręg, obwód (powiat), gmina, gromada.

Do połowy 1943 utworzono 10 okręgów:
• I — Warszawa
• II — Warszawa województwo
• III — Kielce
• IV — Lublin
• V — Łódź
• VI — Kraków, Rzeszów, Śląsk
• VII — Białystok
• VIII — Wołyń
• IX — Lwów, Stanisławów i Tarnopol
• X — Poznań

Formowano 2 podstawowe rodzaje oddziałów:
• terytorialne – o charakterze milicji ludowej stanowiące stałe załogi na swoim terenie, organizujące samoobronę, wykonujące zadania bojowo-dywersyjne, będące zapleczem dla oddziałów walczących z Niemcami podczas powszechnego powstania)
• taktyczne – ściśle wojsk., przeznaczone do działań bojowych w czasie ogólnonarodowego powstania w końcowej fazie wojny, podlegały akcji scaleniowej z ZWZ-AK.

Z części BCh tworzono podporządkowaną Stronnictwu Ludowemu „Roch” Ludową Straż Bezpieczeństwa oraz formacje Delegatury Rządu RP na Kraj: Państwowy Korpus Bezpieczeństwa i Straż Samorządową.

Na przeł. 1941 i 1942 z obwodowych i okręgowych załóg oddziałów terytorialnych zaczęto tworzyć Oddziały Specjalne Batalionów Chłopskich (OS BCh), do zadań bojowo-dywersyjnych, a na przeł. 1942 i 1943, często żywiołowo, powstawały oddziały partyzanckie (łącznie 69). BCh w okresie największego rozwoju (marzec 1944) liczyły ok. 170 tys. żołnierzy.

Od 1941 prowadzono z inicjatywy KG ZWZ-AK akcję scaleniową, choć formalną umowę o zasadach scalenia podpisano dopiero 30 V 1943, ale z powodu konfliktów, głównie na tle dyskryminacji oficerów z BCh przy obsadzaniu stanowisk dowódczych, faktycznego wcielenia nie dokonano do końca okupacji. Ostatecznie podporządkowano AK ok. 50 tys. żołnierzy BCh.

Głównym celem działalności bojowej BCh była:
• obrona wsi przed eksploatacją gosp. i terrorem okupanta (akcje przeciwkontyngentowe)
• obrona młodzieży przed wywózką
• obrona wysiedlanych i pacyfikowanych wsi

BCh na przeł. 1942 i 1943 podjęły walkę w obronie ludności pacyfikowanej Zamojszczyzny (bitwy pod Wojdą; i Zaborecznem).

Do ważniejszych akcji bojowych należy zaliczyć: rozbicie więzień w Krasnymstawie i Pińczowie, wysadzenie pociągu pod Gołąbkiem, zatopienie na Wiśle niem. statku Tannenberg (wspólnie z AK).

BCh organizowały różne formy pomocy:
• głównie przechowywanie zagrożonym przez okupanta- jeńcom, wysiedlonym z ziem wcielonych do Rzeszy, inteligencji, Żydom
• wspierały tajne nauczanie
• rozwijały propagandę, m.in. w organach prasowych: „Żywią i bronią”, „Powstaniec” (przemianowane na „Chłostrę”), „Samopomoc Chłopska”
• kształtowały podstawy społeczne, organizując kursy wychowawcze, tępiąc donosicielstwo, niszcząc bimbrownie

W 1944 niektóre oddziały i czł. BCh podjęły współpracę z Armią Ludową. Po wyzwoleniu Lubelszczyzny część oddziałów BCh, wbrew dyrektywom Centralnego Kierownictwa Ruchu Ludowego, podporządkowała się Polskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego, współtworzyła m.in. MO. Większość zachowywała lojalność wobec Rządu RP na uchodźstwie i trwała w biernej konspiracji.

Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego podjęło decyzję (w marcu 1945) o ujawnieniu BCh z dniem 2 IV 1945, natomiast uwięzienie przez NKWD szesnastu działaczy Polskiego Państwa Podziemnego uniemożliwiło jej wykonanie. Na przełomie VII–VIII 1945, po utworzeniu Polskiego Stronnictwa Ludowego, wstąpiła do niego większość żołnierzy BCh, a formalne rozwiązywanie organizacji rozpoczęto we wrześniu 1945.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Bataliony-Chlopskie;3874990.html

Chłopska Organizacja Wolności „Racławice”

Chłopska Organizacja Wolności „Racławice” (ChOW „Racławice”)

Chłopska Organizacja Wolności „Racławice” to konspiracyjna organizacja ruchu ludowego utworzona XI 1939 w wyniku przekształcenia Rewolucyjnego Związku Wolności, będącego kontynuacją Centralnego Związku Młodej Wsi „Siew”.

Osiągnęła duże wpływy na Mazowszu i Podlasiu. Początkowo była związana z Centralnym Komitetem Organizacji Niepodległościowych. Wiosną 1940 grupa działaczy z przewodniczącym organizacji R. Tyczyńskim wstąpiła do Stronnictwa Ludowego „Roch”, potem współtworzyła Bataliony Chłopskie.

W IV 1940 powstał pion wojsk. organizacji — Polska Organizacja Zbrojna (POZ), później przemianowana na POZ „Znak”, której większość członków 1942 weszła w skład AK. Pozostali członkowie ChOW prowadzili samodzielną działalność polityczną. Od lipca 1944 w Radzie Jedności Narodowej. ChOW „Racławice” prowadziło działalność propagandową, organy prasowe, m.in. „Racławice”, „Walka i Niepodległość”.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chlopska-Organizacja-Wolnosci-Raclawice;3885531.html

Gwardia Obrony Narodowej

Gwardia Obrony Narodowej (GON)

Gwardia Obrony Narodowej to konspiracyjna organizacja polityczno – wojskowa działająca na przełomie 1940–41. Komendant naczelnym Gwardia Obrony Narodowej był J. Pater. Gwardia Obrony Narodowej została scalona z ZWZ.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Gwardia-Obrony-Narodowej;3909091.html

Konfederacja Narodu

Konfederacja Narodu (KN)

Konfederacja Narodu to polityczno- wojskowa organizacja konspiracyjna, utworzona 28 IX 1940 w Warszawie w wyniku połączenia kilku organizacji konspiracyjnych. W jej skład weszły: Gwardia Obrony Narodowej, Pobudka, Tajna Armia Polska „Wawel”, Znak, Związek Czynu Zbrojnego.

Organizacją kierowało Prezydium Rady Naczelnej Konfederacji Narodu, przewodniczący: pułkownik F.J. Znamirowski „Profesor Witold”, mjr J. Włodarkiewicz „Darwicz”). W XII 1940 w organizacji wydzielono pion wojsk. (Wojsk. Oddziały Skonfederowane), od 1941 pod nazwą Konfederacja Zbrojna (KZ).

KN od 1941, po wydzieleniu KZ i wystąpieniu części Pobudki i Wawelu, kierował B. Piasecki („Sablewski”); organizacja działała gł. na centralnych i wschodnich obszarach (dzielnicach) Polski, prowadziła pracę w dziedzinach (terenach): propagandowo-polityczną, ekonomiczną, kulturalną, wśród kobiet, młodzieży (1943 przystąpiła do Porozumienia Organizacji Młodzieżowych) oraz utworzyła pion wojsk. (Pion Uderzenia), od 1942 organizowała Uderzeniowe Bataliony Kadrowe; wydawała czasopisma: „Biuletyn Słowiański”, „Nowa Polska”, „Nowa Polska. Wiadomości Codzienne” (od 1942), „Do broni”, „Sztuka i Naród” (pismo skupiające wybitnych poetów młodej generacji), „Młodzież Imperium” oraz czasopisma poszczególnych organizacji, m.in. „Znak”, „Pobudka”.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Konfederacja-Narodu;3924868.html

 

Konfederacja Zbrojna

Konfederacja Zbrojna (KZ)

Konfederacja Zbrojna to konspiracyjna organizacja zbrojna obozu narodowego utworzona XII 1940 z oddziałów wojskowych organizacji wchodzących w skład Konfederacji Narodu, m.in. Gwardii Obrony Narodowej, Tajnej Armii Polskiej, Związku Czynu Zbrojnego, do I 1941 funkcjonowała pod nazwą Wojskowe Oddziały Skonfederowane.

Działała w Warszawie, na Mazowszu, w Kielcach, Krakowie i Lublinie. Prowadziła głównie:
• wywiad
• sabotaż przemysłowy
• dywersję kol.
• propagandę (organ prasowy: „Biuletyn Żołnierski”)
• pomoc poszkodowanym żołnierzom KZ (Tajny Biały Krzyż)

Komendant naczelny: podpułkownik J. Włodarkiewicz („Darwicz”). Konfederacja liczyła ok. 25 tys. Członków. W IX 1941 została wcielona do ZWZ.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Konfederacja-Zbrojna;3924892.html

 

 

 

 

Narodowa Organizacja Wojskowa‎

Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW)

Narodowa Organizacja Wojskowa to konspiracyjna organizacja wojskowa Stronnictwa Narodowego, powołana 13 X 1939. Początkowo funkcjonowała pod nazwą Armia Narodowa, później kolejno: Organizacja Wojskowa Stronnictwa Narodowego, Narodowe Oddziały Wojskowe i od 1 VII 1941 NOW.

Powodem utworzenia odrębnej organizacji wojskowej przez Stronnictwo Narodowe było dążenie do przeciwstawienia się wpływom politycznym uzyskanym w konspiracji przez obóz rządzący w II RP. Odrzucając podporządkowanie Służbie Zwycięstwu Polski i później ZWZ-AK, NOW uznawała zwierzchnictwo władz RP i Naczelnego Wodza na uchodźstwie.

Głównym celem NOW była walka o niepodległość kraju i budowa Katolickiego Państwa Narodu Polskiego, ogarniającego swoimi wpływami obszar położony między Odrą, Nysą Łużycką i Morzem Bałtyckim a Morzem Czarnym. NOW była podporządkowana Wydziałowi Wojskowemu ZG SN (kierownictwo polityczne decydowało o sprawach: organizacyjnych, personalnych, finansowych, propagandzie, współpracy zewnętrznej).

Do VII 1941 komendantami głównymi byli: gen. M. Januszajtis-Żegota (nie objął obowiązków z powodu aresztowania 27 X 1939 przez NKWD we Lwowie), A. Demidowicz-Demidecki („Aleksander”), B. Kozubowski („Trojanowski”).

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej (22 VI 1941) zintensyfikowano działalność NOW (przewidywano „wykrwawienie” obu wrogów). Sformowano nową Komendę Główną z komendantem głównym — podpułkownik J. Rokicki („Michał”) i szefami wydziałów: organizacyjnego — podpułkownik A. Michałowski („Roman”), wywiadowczego — podpułkownik W. Makatrewicz („Wacław”), operacyjno-wyszkoleniowego i jednocześnie zast. komendanta głównego — pułkownik I. Oziewicz („Czesław”), zaopatrzenia — K. Kobylański („Kazimierz”), łączności — mjr „Stanisław”, Centralnego Wydziału Propagandy — J. Bajkowski, ksiądz J. Stępień, służby sanitarnej — podpułkownik lekarz A. Kosiński, NOW Kobiet — B. Jabłońska („Basia”).

Utworzono pełną strukturę terenową z okręgami: Stołeczny, Warszawa-ziemska (województwo), Radom, Kielce, Lublin, Rzeszów (Centralny Okręg Przemysłowy), Białystok, Kraków, Częstochowa, Wilno, Zagłębie–Śląsk, Cieszyn–Podhale, Lwów, Siedlce (Podlasie), Łódź, Poznań, Pomorze, Kujawy, podokręg Nowogródek i Opole oraz Ośrodek na Węgrzech.

Okręgi terytorialne dzieliły się na: podokręgi, powiaty, gminy, placówki. Podstawowymi jednostkami organizacyjnymi początkowo były: chorągwie, hufce, zastępy, drużyny i piątki, później przyjęto wojskowy podział na bataliony i kompanie. NOW liczyła ok. 106 tys. żołnierzy (1942). Najsilniejsze wpływy uzyskała na Mazowszu, Lubelszczyźnie, w Wielkopolsce i Małopolsce, utworzono ponad 20 oddziałów partyzanckich, m.in. F. Przysiężniaka („Ojciec Jan”) i J. Czuchry („Orski”). Kandydatów do organizacji poddawano ocenie wg kryteriów: politycznych, wyznaniowych i wojskowych, następnie szkolono (prowadzono kursy podstawowe i taktyczne, a także kursy dla dowódców).

Oprócz szkolenia w NOW prowadzono pracę propagandowo-wychowawczą w celu wzmocnienia ducha oporu oraz wytrwałości w walce o niepodległość Polski i utworzenie Katolickiego Państwa Narodu Polskiego. NOW wydawała kilka czasopism centralnych, drukowanych przez podziemne Zakłady Wydawnicze Centralnego Wydziału Propagandy, m.in. informacyjno-polityczny „Walka” (nakład do 20 tys. egz.) i kilkadziesiąt lokalnych. Prowadzono wywiad: przemysłowy, wojskowy (m.in. udzielono pomocy sowieckiej grupie wywiadowczej kierowanej przez M. Arciszewskiego) oraz rozpoznanie konfidentów i szczególnie niebezpiecznych funkcjonariuszy systemu okupacyjnego, zdobywano broń, amunicję (zakupy, akcje rozbrojeniowe) i środki finansowe (akcje ekspropriacyjne), tworzono system łączności, głównie patroli terenowych, oraz kolportaż prasy. Przeprowadzano akcje sabotażowo-dywersyjne i samoobronę, organizowano pomoc dla Żydów (w Warszawie, współpracując z Frontem Odrodzenia Polski i pracownikami Wydziału Opieki Społecznej i Zdrowia Zarządu Miejskiego, uratowano kilkaset osób), a także prowadzono przygotowania do powstania powszechnego.

Na wiosnę 1942 przywódcy SN i NOW podjęli decyzję o podporządkowaniu organizacji wojskowych dowódcy AK, co spowodowało rozłam w SN i NOW. Większość (ok. 70 tys.), z komendantem głównym NOW, została wcielona do AK, zachowując znaczną autonomię organizacyjną i własne, narodowe oblicze polityczne (umowa 4 XI 1942). Po powstaniu warszawskim 1944 (walczyło ok. 1,5 tys. żołnierzy) ponownie usamodzielniła się i współtworzyła Narodowe Zjednoczenie Wojskowe. Mniejszość członków NOW, z 1. zastępcą komendanta głównego, połączyła się z Organizacją Wojskową Związek Jaszczurczy (ZJ) i 20 IX 1942 utworzyła Narodowe Siły Zbrojne.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Narodowa-Organizacja-Wojskowa;3945834.html

 

Narodowe Zjednoczenie Wojskowe

Narodowe Zjednoczenie Wojskowe (NZW)

Narodowe Zjednoczenie Wojskowe to konspiracyjna organizacja wojskowa powołana XI 1944 w Grodzisku Mazowieckim. Od poł. 1945 funkcjonowała również pod nazwą Narodowy Związek Zbrojny. Inicjatorami jej utworzenia byli: A. Michałowski („Roman”) — kier. Wydziału Wojskowego Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego, podpułkownik A. Rak („Lesiński”) — komendant gł. NSZ (części wcielonej do AK), mjr T. Danilewicz („Kuba”) — szef sztabu KG NSZ, Z. Stypułkowski („Czemp”) — sekretarz Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej. Po otrzymaniu zgody komendanta Sił Zbrojnych w Kraju gen. L. Okulickiego („Niedźwiadek”) funkcjonowała pod nazwą Narodowe Zjednoczenie Wojskowe.

Głównymi celami polityczno -militarnymi NZW były:
• przejęcie ciężaru walki o pełne wyzwolenie kraju spod sowieckiej dominacji (wobec kryzysu popowstaniowego AK),
• walka o odbudowę państwa polskiego z przedwojenną granicą wschodnią i granicą zachodnią na linii Odry–Nysy Łużyckiej oraz narodowo- katolickie oblicze Polski.

Do II 1945 trwało tworzenie podstaw organizacyjnych NZW, w marcu powstał Sztab Komendy Gł., a do VI 1945 kształtowała się struktura terenowa i trwały próby akcji scaleniowej (Nar. Organizacji Wojsk., NSZ, AK, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i grup regionalnych), zorganizowano 5 dzielnic (obszarów): warsz., lubel., krak., poznańską, gdańską oraz 13 z 28 planowanych okręgów (Warszawa, Olsztyn, Białystok, Lublin, Rzeszów, Kielce, Kraków, Śląsk, Łódź, Poznań, Opole, Morski, Pomor. i później Ciechanów), które dzieliły się na powiaty i gminy.

W pionie liniowym tworzono: kompanie i plutony (patrole), od VII 1945 organizowano Pogotowie Akcji Specjalnej (PAS), które prowadziło samoobronę i wykonywało wyroki śmierci na osobach uznanych za działające na szkodę narodu pol. (przedstawicieli organów nowej władzy, komunistów i funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa), zaopatrywało organizację w środki finansowe i techn. oraz chroniło majątek nar. przed grabieżą sowiecką.

W VII 1945 NZW liczyła 22–30 tys. czł., w tym ok. 7 tys. w pionie liniowym. Komendantami gł. NZW byli kolejno: podpułkownik Rak, W. Owoc, mjr Danilewicz, W. Marszewski („Gorczyca”), porucznik B. Banasik („Stefan”).

Od III 1946 przedstawiciele NZW współtworzyli Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej (KPOPP) oraz nowe delegatury rządu RP na uchodźstwie — zawiązki administracji państw. na wypadek wycofania się z ziem polskiej Armii Radzieckiej po spodziewanym wybuchu III wojny światowej i przeprowadzeniu tzw. przewrotu narodowego.

Oddziały NZW (gł. zgrupowania PAS na północnym Mazowszu, w woj.: białostockim, lubelskim. i rzeszowskim) walczyły z siłami NKWD, WP, Korpusu Bezpieczeństwa Wewn. i Urzędu Bezpieczeństwa, przeprowadzającymi akcje pacyfikacyjne, rozbijały więzienia, likwidowały członków PPR i funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa, zdobywały broń, stopniowo na rozkaz KG ograniczały walkę zbrojną do koniecznej samoobrony.

NZW rozwinęło działalność polityczną, wychowawczą i informacyjno-propagandową (tzw. propagandę szeptaną, kolportaż ulotek i czasopism: „Walka”, „Wszechpolak”, „Bałtyckie Echo”, „Sygnały”) nasiloną szczególnie VI 1946 (referendum) i I 1947 (wybory do sejmu), prowadziło wywiad i kontrwywiad, m.in. zbierano informacje o nastrojach ludności, planowanych przez władze państw. ekspedycjach karnych, o fałszowaniu wyników referendum i wyborów do sejmu, następnie przekazywano je emisariuszom władz RP na uchodźstwie i krajowym podziemnym ugrupowaniom politycznym.

W III–IV 1946 w wyniku masowych aresztowań została rozbita część Komendy Głównej i niektóre komendy okręgów. W 1947 w warunkach rosnącego terroru i spadku nadziei na międzynarodowy konflikt zbrojny, część członków organizacji, mimo przeciwdziałania Komendy Głównej, ujawniła się po uchwaleniu przez sejm amnestii (22 II 1947), niektóre ogniwa terenowe działały do połowy lat 50. Wielu członków NZW zostało skazanych w ponad 70 procesach politycznych lub doświadczyło innego rodzaju represji (zrehabilitowani po 1989).

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Narodowe-Zjednoczenie-Wojskowe;3945856.html

Organizacja Orła Białego

Narodowe Zjednoczenie Wojskowe (NZW)

Narodowe Zjednoczenie Wojskowe to konspiracyjna organizacja wojskowa powołana XI 1944 w Grodzisku Mazowieckim. Od poł. 1945 funkcjonowała również pod nazwą Narodowy Związek Zbrojny. Inicjatorami jej utworzenia byli: A. Michałowski („Roman”) — kier. Wydziału Wojskowego Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego, podpułkownik A. Rak („Lesiński”) — komendant gł. NSZ (części wcielonej do AK), mjr T. Danilewicz („Kuba”) — szef sztabu KG NSZ, Z. Stypułkowski („Czemp”) — sekretarz Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej. Po otrzymaniu zgody komendanta Sił Zbrojnych w Kraju gen. L. Okulickiego („Niedźwiadek”) funkcjonowała pod nazwą Narodowe Zjednoczenie Wojskowe.

Głównymi celami polityczno -militarnymi NZW były:
• przejęcie ciężaru walki o pełne wyzwolenie kraju spod sowieckiej dominacji (wobec kryzysu popowstaniowego AK),
• walka o odbudowę państwa polskiego z przedwojenną granicą wschodnią i granicą zachodnią na linii Odry–Nysy Łużyckiej oraz narodowo- katolickie oblicze Polski.

Do II 1945 trwało tworzenie podstaw organizacyjnych NZW, w marcu powstał Sztab Komendy Gł., a do VI 1945 kształtowała się struktura terenowa i trwały próby akcji scaleniowej (Nar. Organizacji Wojsk., NSZ, AK, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i grup regionalnych), zorganizowano 5 dzielnic (obszarów): warsz., lubel., krak., poznańską, gdańską oraz 13 z 28 planowanych okręgów (Warszawa, Olsztyn, Białystok, Lublin, Rzeszów, Kielce, Kraków, Śląsk, Łódź, Poznań, Opole, Morski, Pomor. i później Ciechanów), które dzieliły się na powiaty i gminy.

W pionie liniowym tworzono: kompanie i plutony (patrole); od VII 1945 organizowano Pogotowie Akcji Specjalnej (PAS), które prowadziło samoobronę i wykonywało wyroki śmierci na osobach uznanych za działające na szkodę narodu pol. (przedstawicieli organów nowej władzy, komunistów i funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa), zaopatrywało organizację w środki finansowe i techn. oraz chroniło majątek nar. przed grabieżą sowiecką.

W VII 1945 NZW liczyła 22–30 tys. czł., w tym ok. 7 tys. w pionie liniowym. Komendantami gł. NZW byli kolejno: podpułkownik Rak, W. Owoc, mjr Danilewicz, W. Marszewski („Gorczyca”), porucznik B. Banasik („Stefan”).

Od III 1946 przedstawiciele NZW współtworzyli Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej (KPOPP) oraz nowe delegatury rządu RP na uchodźstwie — zawiązki administracji państw. na wypadek wycofania się z ziem polskiej Armii Radzieckiej po spodziewanym wybuchu III wojny światowej i przeprowadzeniu tzw. przewrotu narodowego.

Oddziały NZW (gł. zgrupowania PAS na północnym Mazowszu, w woj.: białostockim, lubelskim. i rzeszowskim) walczyły z siłami NKWD, WP, Korpusu Bezpieczeństwa Wewn. i Urzędu Bezpieczeństwa, przeprowadzającymi akcje pacyfikacyjne, rozbijały więzienia, likwidowały członków PPR i funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa, zdobywały broń; stopniowo na rozkaz KG ograniczały walkę zbrojną do koniecznej samoobrony.

NZW rozwinęło działalność polityczną, wychowawczą i informacyjno-propagandową (tzw. propagandę szeptaną, kolportaż ulotek i czasopism: „Walka”, „Wszechpolak”, „Bałtyckie Echo”, „Sygnały”) nasiloną szczególnie VI 1946 (referendum) i I 1947 (wybory do sejmu); prowadziło wywiad i kontrwywiad, m.in. zbierano informacje o nastrojach ludności, planowanych przez władze państw. ekspedycjach karnych, o fałszowaniu wyników referendum i wyborów do sejmu, następnie przekazywano je emisariuszom władz RP na uchodźstwie i krajowym podziemnym ugrupowaniom politycznym.

W III–IV 1946 w wyniku masowych aresztowań została rozbita część Komendy Głównej i niektóre komendy okręgów; 1947, w warunkach rosnącego terroru i spadku nadziei na międzynarodowy konflikt zbrojny, część członków organizacji, mimo przeciwdziałania Komendy Głównej, ujawniła się po uchwaleniu przez sejm amnestii (22 II 1947); niektóre ogniwa terenowe działały do połowy lat 50. Wielu członków NZW zostało skazanych w ponad 70 procesach politycznych lub doświadczyło innego rodzaju represji (zrehabilitowani po 1989).

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Narodowe-Zjednoczenie-Wojskowe;3945856.html

Pobudka

Pobudka

Pobudka to organizacja konspiracyjna działająca, X 1939–poł. 1944. Została założona przez członków ONR „Falanga”- nielegalnej organizacji politycznej, którą w czasie okupacji niemieckiej kontynuowała Konfederacja Narodu. Od 1942 funkcjonowała pod nazwą Komitet Spraw Społeczno – Politycznych „Pobudka”, składała się z pionów: cywilnych i wojsk, odtwarzano 3 batalion pancerny, późniejszy batalion „Golskiego” walczący w powstaniu warsz.

Pobudka prowadziła:
• wywiad
• dywersję
• likwidację konfidentów
• akcje zbrojne

W IV 1940 Pobudka przystąpiła do Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Niepodległościowych, W IX 1940 współtworzyła Konfederację Narodu (pion wojsk. wszedł do Konfederacji Zbrojnej).

Komendanci Pobudki: W. Rothenburg-Rościszewski („Jerzy Karewicz”), po jego aresztowaniu IV 1943 J. Zański („Siedlecki”)

W III 1941 większość członków organizacji wraz z komendantem wystąpiła z Konfederacji Narodu, podporządkowała się komendantowi ZWZ, jesienią 1941 jej pion wojskowy został wcielony do ZWZ. W latach 1941–42 Pobudka (pion cywilny) wchodziła w skład Konferencji Okrągłego Stołu. Od XI 1942 współorganizowała Społeczną Organizację Samoobrony i współpracowała z Kierownictwem Walki Cywilnej. Prowadziła propagandę, organy prasowe: „Pobudka”, „Głos Polski i Komunikat Informacyjny Pobudki”, „Towarzysz Pancerny”.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Pobudka;3958605.html

Polska Organizacja Zbrojna „Znak”

Polska Organizacja Zbrojna „Znak”

Polska Organizacja Zbrojna „Znak” to konspiracyjna organizacja zbrojna Chłopskiej Organizacji Wolności „Racławice”. Została utworzona IV 1940, początkowo pod nazwą Polska Organizacja Zbrojna (nazwę zmieniła po przyłączeniu się części Związku Czynu Zbrojnego, Wojskowej Organizacji Wolności „Znak”, Polskiej Organizacji Bojowej).

Komendanci: kpt. K. Różycki, następnie pułkownik H. Suszczyński. Polska Organizacja Zbrojna „Znak” działała w Warszawie i Łodzi, na Mazowszu, Lubelszczyźnie, Białostocczyźnie, Śląsku, w Małopolsce
Liczyła ok. 20 tys. członków; organy prasowe: „Wojsko i Niepodległość”, „Żołnierz Polski”, „Znak”. W VIII 1942 wcielona do AK.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Polska-Organizacja-Zbrojna-Znak;3959754.html

Polskie Państwo Podziemne (PPP)

Służba Zwycięstwu Polski

Służba Zwycięstwu Polski (SZP)

27 września 1939 r. w Warszawie (tuż przed kapitulacją miasta) powstała Służba Zwycięstwu Polski, tajna organizacja niepodległościowa stanowiąca zaczątek Polskiego Państwa Podziemnego. Utworzona została przez wyższych oficerów WP na podstawie upoważnienia Naczelnego Wodza marszałka E. Rydza-Śmigłego i w uzgodnieniu z dowódcą Armii „Warszawa” gen. J. Rómmlem oraz komisarzem cywilnym obrony stolicy S. Starzyńskim.

SZP dążyła do podporządkowania wojskowej i społeczno-politycznej działalności konspiracyjnej w Polsce jednemu ośrodkowi dyspozycyjnemu kierowanemu przez dowództwo wojskowe.

Dowódca główny: gen. M. Karaszewicz-Tokarzewski ps. „Torwid”
Zastępca Dowódcy i Szef Sztabu: płk S. Rowecki ps. „Grot”, „Rakoń”
Komisarz cywilny: M. Niedziałkowski ps. „Mek”
Przewodniczący Rady Głównej Politycznej: K. Pużak ps. „Bazyli”

SZP prowadziła:
• przygotowanie do walki z najeźdźcami
• szkolenie kadr wojskowych
• propagandę przeciwdziałającą nastrojom klęski po kampanii wrześniowej (organy prasowe:„ Biuletyn Informacyjny”, „Wiadomości Polskie”
• wywiad
• organizowała sabotaż
• łączność kurierską z władzami RP na uchodźstwie.

Do XII 1939 utworzono podstawowe ogniwa organizacji, powstało Dowództwo Główne, oddziały:
• I organizacyjno-personalny
• II studiów nad okupacją, kontrolno-finansowy, sekretariat Rady Głównej Obrony Narodowej
• III a wywiadu i kontrwywiadu,
• III b operacyjno-wyszkoleniowy
• IV kwatermistrzowski
• V łączności z Główną Radą Polityczną (Rada Główna Obrony Narodowej) jako organem opiniodawczym i doradczym reprezentującym partie polityczne (PPS-WRN, SL i SN)

W XII 1939 SZP liczyła ponad 20 tysięcy ludzi. SZP podporządkowała się m.in. Organizacja Orła Białego. Od I 1940, po przekazaniu do kraju instrukcji w sprawie tworzenia, powołanego XI 1939 Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), SZP przekształcono w ZWZ.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Sluzba-Zwyciestwu-Polski;3976654.html

Szare Szeregi‎

Szare Szeregi

Szare Szeregi to kryptonim Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP) w konspiracji podczas II wojny światowej. Zostały powołane 27 IX 1939 w Warszawie przez członków Rady Naczelnej ZHP. Wychowywały młodzież poprzez udział w walce z okupantem oraz tajne nauczanie i samokształcenie.

Organizacją kierowało Naczelnictwo, obowiązki przewodniczącego ZHP pełnili: do V 1943 ksiądz J. Mauersberger, później T. Kupczyński. W skład Szarych Szeregów wchodziły samodzielne organizacje: harcerek i harcerzy.

Organizacja Harcerzy działała na terytorium Rzeczypospolitej oraz na Litwie i Łotwie. Głównej Kwaterze Harcerzy („Pasieka”), kierowanej przez naczelników: do V 1943 F. Marciniaka („Jerzy Nowak”), do X 1944 S. Broniewskiego („Orsza”), następnie L. Marszałka („Jan”), podlegały: chorągwie („ule”), hufce („roje”), drużyny („rodziny”) i zastępy („pszczoły” Istniało 18 chorągwi, 1944 liczyły ponad 8 tysięcy harcerzy. W XI 1942 harcerzy podzielono na 3 grupy wiekowe: Grupy Szturmowe (GS) powyżej 17 lat, Bojowe Szkoły (BS) 15–17 lat oraz Zawisza (Z) 12–14 lat.

Harcerze realizowali sformułowany w 1941program Dziś-Jutro-Pojutrze, zawierający zadania bieżące oraz perspektywiczne, odbywali szkolenie wojskowe odpowiednie dla każdej grupy wiekowej: najmłodsi do służby pomocniczej („Mafeking”), BS — podstawowe wyszkolenie żołnierza („Sklepy”), kursy służby łączności („Boernerowo”) i pocztów dowódców („Golędzinów”), GS — szkoły podchorążych („Agrykola”) i szkolenie kierowców („Ursus”).

Szare Szeregi:
• uczestniczyły w propagandzie i małym sabotażu, m.in. w Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”, (zrywanie niemieckich i zawieszanie polskich flag, malowanie napisów antyniemieckich na murach i rozrzucanie ulotek, kolportaż prasy podziemnej), akcji N
• prowadziły walkę cywilną („M” — oddziaływanie wychowawcze na młodzież poza Szarymi Szeregami)
• prowadziły wywiad (WISS — Wywiad i Informacja Szarych Szeregów, zbieranie informacji o stanie i ruchach wojsk nieprzyjaciela)
• wydawały czasopisma m.in.: „Źródło” (kolejne tytuły: „Drogowskaz”, „Dęby”, „Pismo Młodych”, „Brzask — Pismo Młodych”, a podczas powstania warszawskiego „Brzask — Pismo Harcerskich Oddziałów

Armii Krajowej”), od 1942 „Bądź Gotów” („Bądź Gotów — Pismo Harcerskich Oddziałów Służby Pomocniczej”)
• uczestniczyły w walce zbrojnej (wielka dywersja — WD), XI 1942 GS (Oddział Specjalny „Jerzy”) włączono w skład Oddziału Dyspozycyjnego „Motor” Związku Odwetu, następnie Kierownictwa Dywersji

KG AK, VIII 1943 przekształcono w batalion „Zośka”, z kompanii „Agat” (antygestapo) V–VII 1944 powstał batalion „Parasol”
• brały udział w wykonywaniu wyroków na funkcjonariuszach niemieckich władz okupacyjnych skazanych na karę śmierci przez sądy specjalne Polskiego Państwa Podziemnego, uwalnianiu więźniów

(Arsenał warszawski, Celestynów), dywersji kolejowej („Jula”, „Wieniec”)
• brały udział w uderzeniach na posterunki graniczne między GG a ziemiami wcielonymi do III Rzeszy („Taśma”)

W powstaniu warszawskim 1944 walczyły: bataliony harcerskie w zgrupowaniu „Radosław”. Na Woli, Powązkach, Starym Mieście, w Śródmieściu i na Powiślu oraz plutony BS w poszczególnych dzielnicach, Zawisza zorganizowała pocztę powstańczą. W I 1945 Szare Szeregi zakończyły działalność.

Organizacja Harcerek (kryptonimy: 1939–40 OH, 1940–43 ZK — Związek Koniczyn, 1943–45 BG — Bądź Gotów) działała na obszarze Rzeczypospolitej. Od IX 1938 (powołanie Pogotowia Harcerek) przygotowywała się do pracy w warunkach wojennych, IX 1939 przeszła do konspiracji, kierowana przez komendantkę Pogotowia Harcerek J. Łapińską („Katarzyna”). Organizacja Harcerek liczyła kilka tysięcy harcerek. Działalność prowadziły drużyny i zastępy w 14 chorągwiach.

Harcerki organizowały:
• służbę sanitarną
• łączność
• tajne nauczanie
• opiekę nad więźniami i ich rodzinami
• pomoc dzieciom i osobom deportowanym z terenów wcielonych do III Rzeszy oraz Żydom

Prowadziły także pracę wychowawczo-propagandową (czasopismo „Dziś i Jutro”), uczestniczyły w sabotażu gospodarczym, wywiadzie, dywersji. Organizacja Harcerek współpracowała z konspiracyjnymi: Organizacją Małego Sabotażu „Wawer”, Wojskową Służbą Kobiet AK oraz jawnie pracującymi: RGO i PCK; III 1945 Pogotowie Harcerek zakończyło działalność konspiracyjną.

Zródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Szare-Szeregi;3982518.html

Tajna Armia Polska

Tajna Armia Polska (TAP)

Tajna Armia Polska była konspiracyjną organizacją wojskową. Została utworzona XI 1939 w Warszawie. Działała głównie w środkowej Polsce (okręgi; Warszawa-miasto, Warszawa-woj., podlaski, kielecki, lubelski). W 1940 r. liczyła kilkanaście tys. Członków.

Komendant główny: mjr J. Włodarkiewicz („Darwicz”)
Szef sztabu głównego: podporucznik W. Pilecki („Witold”), podpułkownik W. Surmacki („Stefan”)

TAP prowadziła wywiad i kontrwywiad, sabotaż i przerzut ludzi do Francji i Wielkiej Brytanii (1940 kilkadziesiąt osób). Od 1940 r. wydawała czasopismo: „Biuletyn Żołnierski”. Polityczną reprezentacją TAP była grupa „Znak”.

Tajna Armia Polska współpracowała z Centralnym Komitetem Organizacji Niepodległościowej (CKON). W IV 1940 współtworzyła Komitet Porozumiewawczy Organizacji Niepodległościowych, IX 1940 — Konfederację Narodu, a od XII 1940 jej pion wojskowy wszedł w skład Wojskowych Oddziałów Skonfederowanych, następnie Konfederacji Zbrojnej i IX 1941 został wcielony do ZWZ, gł. do „Wachlarza”.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Tajna-Armia-Polska;3984948.html

Tajna Organizacja Wojskowa‎

Tajna Organizacja Wojskowa (TOW)

Tajna Organizacja Wojskowa to konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona IX 1939 w Stanisławowie (obwód Iwano-Frankowsk) na podstawie decyzji szefa sztabu Naczelnego Wodza gen. W. Stachiewicza.

Początkowo funkcjonowała pod nazwą Lotne Oddziały Bojowe. Powstała wykorzystując organizację tzw. dywersji pozafrontowej, przygotowywanej przed wybuchem wojny przez Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Komendant główny: pułkownik J. Mazurkiewicz („Zagłoba”, „Radosław”), organizator TOW i pełnomocnik komendanta głównego: porucznika W. Milianowski („Tallinn”), siedziba główna: Budapeszt (do VI 1940), następnie Warszawa.

Tajna Organizacja Wojskowa działała głównie w środkowej Polsce (okręgi: Warszawa-miasto, Warszawa-woj., radomsko-kielecki, częstochowski). Tajna Organizacja Wojskowa liczyła kilka tys. Członków.

Do jej głównych zadań należał:
• wywiad
• dywersja i sabotaż
• szkolenie członków w zakresie technik konspiracji i dywersji
• produkcją materiałów wybuchowych

Tajna Organizacja Wojskowa współpracowała ze Związkiem Odwetu ZWZ. W III 1943 jej pion wojskowy wcielono do Kierownictwa Dywersji AK, a pion cywilny zachował samodzielność.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Tajna-Organizacja-Wojskowa;3984951.html

Wojskowa Służba Kobiet

Wojskowa Służba Kobiet (WSK)

Wojskowa Służba Kobiet była konspiracyjną pomocniczą służbą kobiet żołnierzy, organizowana od X 1939, na podstawie ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskz 9 IV 1938, a następnie dekretu Prezydenta RP z 27 X 1943 o ochotniczej służbie kobiet.

Formalnie została powołana II 1942 na mocy rozkazu Dowódcy AK, została uformowana wg struktury przedwojennego Przysposobienia Wojsk. Kobiet. WSK podlegała referatowi, a od I 1944 szefostwu WSK w Oddziale I KG AK, szefostwa i referaty WSK powołano na pozostałych szczeblach struktury ZWZ-AK (komendach obszarów, okręgów, inspektoratach).

Początkowo głównym zadaniem WSK była pomoc w tworzeniu i obsadzie sieci łączności ZWZ-AK, później organizowanie i szkolenie kobiet do służby wojsk. w konspiracji. Przyszłym zadaniem w powstaniu powszechnym miała być (służba sanitarna, łącznościowa, wartownicza, przeciwlotn. i przeciwpożarowa, kancelaryjno-biurowa).

Kobiety-żołnierze uczestniczyły w bieżącej działalności propagandowej i dywersyjnej, np. oddział „Dysk” (Dywersja i Sabotaż Kobiet), podporządkowany Związkowi Odwetu, następnie Kierownictwu Dywersji KG, oraz kobiece zespoły minerskie w okręgu warsz. (jeden z nich brał udział w akcji „Wieniec”). Sszefem WSK była podpułkownik M. Wittek („Mira”).

WSK liczyła kilkadziesiąt tysięcy kobiet-żołnierzy, podczas powstania warsz. pełniły one gł. służbę sanitarną (patrole sanitarne, obsługa szpitali, punktów sanitarnych) oraz były łączniczkami (m.in. w kanałach).

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Wojskowa-Sluzba-Kobiet;3997586.html

Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość

Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość (WiN)

Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość, właściwie Ruch Oporu bez Wojny i Dywersji „Wolność i Niezawisłość”, to organizacja konspiracyjna, utworzona IX 1945, po rozwiązaniu Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj (DSZ) przejęła większość jej kadr i struktur organizacyjnych.

Inicjatorem powołania Zrzeszenia był pułkownik J. Rzepecki („Prezes”). WiN było próbą przekształcenia konspiracji wojsk. w cywilny ruch społeczno – polityczny. Deklarowało walkę w obronie podstawowych praw obywateli, wolności oraz niezawisłości (suwerenności) państwa pol., żądało przeprowadzenia w Polsce wolnych wyborów parlamentarnych, poprzedzonych przywróceniem swobody zrzeszania się i prasy, popierało politykę S. Mikołajczyka i PSL, zachowywało niezależność od władz RP na uchodźstwie (Nacz. Wódz gen. T. Komorowski nakazał rozwiązanie organizacji).

WiN rywalizowało z Narodowymi Siłami Zbrojnymi i Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym o prymat w podziemiu niepodległościowym. Poza WiN pozostała część lokalnych organizacji konspiracyjnych, m.in. Konspiracyjne Wojsko Polskie>

Od 1946 WiN ograniczyło poparcie dla PSL i podporządkowało się władzom RP na uchodźstwie oraz, przewidując szybki wybuch kolejnej wojny świat., uznało prymat walki zbrojnej o odzyskanie niepodległości Polski. Podjęło współpracę z innymi organizacjami podziemnymi, przedstawiciele obszaru centralnego współtworzyli Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej.

Organy najwyższych władz Zrzeszenia tworzyły Główny Komitet Wykonawczy i podporządkowany mu Zarząd Główny. Powołano 4 zarządy, kolejno rozbijane przez UB. Prezesi Zarządu Głównego:
• IX–XI 1945 pułkownik Rzepecki
• XI 1945–I 1946 obowiązki pełnił pułkownik W. Kwieciński („Głóg”)
• I–X 1946 pułkownik F. Niepokólczycki („Teodor”)
• X 1946–I 1947 pułkownik Kwieciński
• I–XI 1947 mjr Ł. Ciepliński („Pług”)

WiN działało na obszarze całego kraju, zorganizowano 3 obszary:
• centralny (prezesi: pułkownik J. Rybicki, pułkownik Kwieciński, rozbity przez UB I 1947)
• południowy (pułkownik A. Sanojca, pułkownik Niepokólczycki, mjr Ciepliński)
• zachodni (pułkownik J. Szczurek-Cergowski, po aresztowaniach XI–XII 1945 nie odbudowany)

Obszary te dzieliły się na województwa (okręgi), rejony (inspektoraty), powiaty (obwody), koła, komórki, część lokalnych ogniw, gł. we wschodniej i północno-wschodniej Polsce, zachowała strukturę organizacyjną AK.

W 1946 działały, zachowujące niezależność 2 ośrodki. Kierownicze organizacji (zarządy obszarów centralnego i południowego). W 1947 ostatni Zarząd Główny kierował tylko ogniwami WiN w południowo-zachodniej Polsce.

Na przełomie 1945 i 1946 WiN liczyło ok. 30 tys. Członków. Masowe aresztowania i amnestie, ogłaszane przez władze komunistyczne spowodowały zmniejszenie liczby członków.

W poł. 1947 ogniwa podporządkowane Zarządowi Głównemu liczyły kilkaset osób. Samodzielnie, ze względu na brak łączności, działała część oddziałów i grup, gł. Leśnych.

WiN prowadziło:
• wywiad i kontrwywiad, głownie gromadziło informacje o UB, Państwowej Komisji Bezpieczeństwa (KBW), Wojsku Polskim
• informację i propagandę m.in. wzywało do głosowania w referendum VI 1946 przeciwko zniesieniu senatu, potwierdzeniu reformy rolnej i przejęciu przez państwo dużej własności prywatnej w gospodarce) oraz wymuszoną przez terror władz komunistycznych samoobronę (m.in. rozbijanie więzień) i walkę partyzancką (oddziały leśne)

W 1946 przekazało za granicę Memoriał do Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczący podporządkowania państwa polskiego ZSRR. Władze komunistyczne zwalczały WiN środkami militarnymi, terrorem i propagandą Uwięzieni członkowie Zarządu Głównego byli skazywani w grupowych, pokazowych procesach politycznych.

W 1948 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, po rozbiciu kierownictwa WiN, przejęło kontrolę nad organizacją, powołało fikcyjny Zarządu Głównego (prezes „Kos”), m.in. utrzymujący łączność z delegaturą WiN w Wielkiej Brytanii, który XII 1952 zakończył działalność.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zrzeszenie-Wolnosc-i-Niezawislosc;4002133.html

Związek Czynu Zbrojnego

Związek Czynu Zbrojnego (ZCZ)

Związek Czynu Zbrojnego to konspiracyjna organizacja wojskowa, utworzona XI 1939 w Warszawie, Do II 1940funkcjonowała pod nazwą Grupa A.

Założycielem i Komendantem głównym był podpułkownik F. Znamirowski („Profesor”, „Witold”). ZCZ działał w Warszawie oraz południowej i centralnej Polsce (okręgi: Kielce, Kraków, Lublin, podokręgi: Nowy Sącz, Łódź, Częstochowa)

W 1940 ZCZ liczył kilka tys. Członków. Prowadził m.in. wywiad. Wchodził w skład Centralnego Komitetu Organizacji Niepodległościowej (CKON), następnie współtworzył Komitet Porozumiewawczy Organizacji Niepodległościowych.

Związek Czynu Zbrojnego współpracował z Organizacją Wojskową „Longinusa”, a od IV 1940 — z Gwardią Obrony Narodowej, część organizacji połączyła się z Polską Organizacją Wolności „Znak”

W IX 1940 ZCZ współtworzył Konfederację Narodu, później Konfederację Zbrojną (1941 wcielony do ZWZ-AK).

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Czynu-Zbrojnego;4002293.html

Związek Walki Zbrojnej

Związek Walki Zbrojnej (ZWZ)

Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), kryptonimy SSS, PZP, to konspiracyjna organizacja wojskowa, powołana 13 XI 1939 na podstawie decyzji rządu RP na uchodźstwie i Naczelnego Wodza z 8 i 13 XI 1939 w miejsce Służby Zwycięstwu Polski (SZP).

W kraju organizowana była od I 1940 przy wykorzystaniu kadr i dorobku organizacyjnego SZP. Związek Walki Zbrojnej stanowił część składową Sił Zbrojnych RP podlegającą Naczelnemu Wodzowi.
Zadaniem organizacji była walka o odzyskanie niepodległości i odbudowę państwa polskiego. ZWZ działał na obszarze Rzeczypospolitej, ale do VI 1940 KG ZWZ znajdowała się we Francji (później w jej miejsce w Londynie utworzono Samodzielny Wydział Krajowy Sztabu Nacz. Wodza).

Komendanci główni:
• do 30 VI 1940 gen. K. Sosnkowski („Józef Godziemba”)
• gen. S. Rowecki („Grot”)

Struktura organizacji w kraju obejmowała 6 obszarów:
• 1 — Warszawa (dow. pułkownik Rowecki)
• 2 — Białystok (od IX 1940 podpułkownik J. Spychalski)
• 3 — Lwów (gen. K. Karaszewicz-Tokarzewski — aresztowany przed objęciem funkcji)
• 4 — Kraków (od II 1940 pułkownik T. Komorowski)
• 5 — Poznań
• 6 — Toruń (obydwa nieobsadzone)

Do czasu obsadzenia komend obszarów ich działalność regulował pułkownik Rowecki. W III 1940 wyznaczono komendantów obu okupacji:
• niemieckiej — pułkownika Roweckiego
• sowieckiej — gen. Karaszewicza-Tokarzewskiego (aresztowany przed objęciem funkcji)

Struktura terenowa ZWZ kilkakrotnie ulegała zmianom, na przeł. 1941 i 1942. Obejmowała obszary: Białystok (okręgi: Białystok, Nowogródek, Polesie), Lwów (Lwów, Tarnopol, Stanisławów, Wołyń), Zachodni (Poznań, Pomorze) oraz samodzielne okręgi: Warszawa-miasto, Warszawa-województwo, Kielce, Łódź, Kraków, Śląsk, Lublin i Wilno.
Łączność z KG ZWZ we Francji, następnie Samodzielnym Wydziałem Krajowym Sztabu Naczelnego Wodza, utrzymywano za pośrednictwem baz łączności na Węgrzech (dow. pułkownik A. Krajewski), w Rumunii (pułkownik S. Rostworowski) i na Litwie (podpułkownik T. Rudnicki).

ZWZ koncentrował się na:
• rozbudowie organizacji
• szkoleniu
• opracowywaniu planów powstania powszechnego
• prowadzeniu akcji scaleniowej (ZWZ podporządkowała się m.in. 1940 Gwardia Ludowa WRN)
• propagandy (Biuro Informacji i Propagandy)
• sabotażu i dywersji (Związek Odwetu)

W 1942 organizacja liczyła kilkadziesiąt tys. żołnierzy, na podstawie rozkazu gen. Sikorskiego z 14 II 1942 ZWZ przemianowano na Armię Krajową.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Walki-Zbrojnej;4002468.html

Żydowska Organizacja Bojowa

Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB)

Żydowska Organizacja Bojowa jidysz Jidisze Komf Organizacje, to konspiracyjna organizacja wojskowa powołana XII 1942 w getcie warszawskim przez Komisję Koordynacyjną Żydowskiego Komitetu Narodowego (zał. XI 1942 m.in. przez Poalej Syjon Lewicę, Poalej Syjon Prawicę, He-Chaluc oraz organizacje afiliowane przez PPR) i Bundu.

Żydowska Organizacja Bojowa podporządkowana Armii Krajowej:
• prowadziła szkolenie wojskowe
• gromadziła broń
• budowała bunkry
• przygotowywała plany obrony getta oraz ucieczki Żydów do Puszczy Kampinoskiej w przypadku następnych wysiedleń ludności.

Komendantem Żydowskiej Organizacji Bojowej był M. Anielewicz („Malachi”). Organizacja liczyła kilkuset żołnierzy (ponad 20 grup bojowych wystawionych przez żydowskie organizacje reprezentowane w Komisji Koordynacyjnej).

W 1943 walczyła z Niemcami podczas samoobrony mieszkańców getta przed deportacją do obozów zagłady. Od IV 1943 uczestniczyła w powstaniu w getcie warszawskim. Większość żołnierzy ŻOB poległa, a kilkudziesięciu wyprowadzonych z getta przez grupy Korpusu Bezpieczeństwa i Armii Krajowej kontynuowało walkę, głównie w oddziałach partyzanckich. Grupa bojowa ŻOB uczestniczyła w powstaniu warsz. 1944.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zydowska-Organizacja-Bojowa;4003282.html

Żydowski Związek Wojskowy

Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB)

Żydowska Organizacja Bojowa jidysz Jidisze Komf Organizacje, to konspiracyjna organizacja wojskowa powołana XII 1942 w getcie warszawskim przez Komisję Koordynacyjną Żydowskiego Komitetu Narodowego (zał. XI 1942 m.in. przez Poalej Syjon Lewicę, Poalej Syjon Prawicę, He-Chaluc oraz organizacje afiliowane przez PPR) i Bundu

Żydowska Organizacja Bojowa podporządkowana Armii Krajowej:
• prowadziła szkolenie wojskowe
• gromadziła broń
• budowała bunkry
• przygotowywała plany obrony getta oraz ucieczki Żydów do Puszczy Kampinoskiej w przypadku następnych wysiedleń ludności.

Komendantem Żydowskiej Organizacji Bojowej był M. Anielewicz („Malachi”). Organizacja liczyła kilkuset żołnierzy (ponad 20 grup bojowych wystawionych przez żydowskie organizacje reprezentowane w Komisji Koordynacyjnej).

W 1943 walczyła z Niemcami podczas samoobrony mieszkańców getta przed deportacją do obozów zagłady. Od IV 1943 uczestniczyła w powstaniu w getcie warszawskim. Większość żołnierzy ŻOB poległa, a kilkudziesięciu wyprowadzonych z getta przez grupy Korpusu Bezpieczeństwa i Armii Krajowej kontynuowało walkę, głównie w oddziałach partyzanckich. Grupa bojowa ŻOB uczestniczyła w powstaniu warsz. 1944.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zydowska-Organizacja-Bojowa;4003282.html

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Centralny Komitet Organizacji Niepodległościowych

Centralny Komitet Organizacji Niepodległościowych (CKON)

Centralny Komitet Organizacji Niepodległościowych to konspiracyjny ośrodek polityczny powołany na przełomie 1939 i 1940 w Warszawie przez R. Świętochowskiego, utrzymującego kontakty z gen. W. Sikorskim.

W pracach CKON uczestniczyli m.in.: T. Szpotański, M. Borzęcki, K. Drewnowski, N. Barlicki, F. Kwieciński, T. Sławiński, W. Orzechowski. CKON, powołując się na mandat gen. W. Sikorskiego, aspirował do objęcia kierowniczej roli w polskiej konspiracji, dążył do utworzenia ogólnonarodowej organizacji wojskowej. Wówczas to ZWZ uważano za prosanacyjny.

W skład CKON weszły m.in.: Stronnictwo Pracy, Związek Czynu Zbrojnego, Chłopska Organizacja Wolności „Racławice”, Związek Oficerów Rezerwy, Tajna Armia Polska.

Na przełomie V–VI 1940 aresztowanie R. Świętochowskiego i przystąpienie Stronictwa Pracy do Politycznego Komitetu Porozumiewawczego osłabiły CKON. W końcu 1940 CKON przestał istnieć, a 1941 Biuro Polityczne podporządkowało się Delegatowi Rządu RP na Kraj i zakończyło działalność.

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Centralny-Komitet-Organizacji-Niepodleglosciowych;3884142.html

Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej

Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej (KPOPP)

Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej to konspiracyjne forum współpracy antykomunistycznych organizacji niepodległościowych, utworzone III 1946 z udziałem przedstawicieli Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (W. Kwieciński, K. Czarnecki), Stronnictwa Niezawisłości Narodowej (W. Lipiński), SN (W. Marszewski), a od lata 1946 — PPS-WRN (A. Obarski).

Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej koordynował polityczną działalność podziemia niepodległościowego, stanowił próbę kontynuacji funkcjonowania konspiracyjnego parlamentu Rady Jedności Narodowej (RJN).

W VII 1946 przygotował i przekazał do Wielkiej Brytanii Memoriał do ONZ na temat położenia Polski, a w szczególności uzależnienie od komunistycznych władz ZSRR Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, Wojska Polskiego, Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, Polskiej Partii Robotniczej, poinformowano także o działalność na ziemiach polskich NKWD i NKGB.

W dniach 5–7 I 1947 członkowie Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Polski Podziemnej zostali aresztowani, a XII 1947 w procesie tzw. III ZG WiN skazani (W. Lipiński i W. Marszewski na karę śmierci, W. Kwieciński na dożywocie i A. Obarski na 15 lat więzienia).

Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Komitet-Porozumiewawczy-Organizacji-Polski-Podziemnej;3924461.html