Światowy fenomen organizacji Polskiego Państwa Podziemnego

80 lat temu, po wybuchu II wojny światowej na ziemiach polskich, które znajdowały się pod okupacją niemiecką i sowiecką  powstało Polskie Państwo Podziemne. Było ono traktowane jako kontynuacja II Rzeczypospolitej Polskiej i miało zapewnić ciągłość działalności państwa polskiego na jego własnym terytorium w warunkach okupacji przez wrogów.

27 IX 1939 r. powstała w Warszawie Służba Zwycięstwu Polski – konspiracyjna, wojskowo-polityczna struktura niepodległościowa, która stała się początkiem Polskiego Państwa Podziemnego z zapleczem politycznym Głównej Rady Politycznej.

Polskie Państwo Podziemne stanowiło zintegrowany system instytucji konspiracyjnych, struktur prawno-państwowych, organizacyjnych i obywatelskich, koordynujących walkę o niepodległość Polski, a także utrzymanie wśród Polaków poczucia więzi narodowych, społecznych i państwowych. Tworzone w konspiracji struktury państwowe stopniowo obejmowały całokształt spraw politycznych i społecznych pod okupacją, osiągając największą sprawność w latach 1943–1944. Konspiracja była podzielona na dwa piony: wojskowy i cywilny, a struktura terenowa Polskiego Państwa Podziemnego odpowiadała strukturze władz centralnych w Warszawie, dalej władz wojewódzkich, powiatowych i gminnych.   

Bez wątpienia Polskie Państwo Podziemne było zjawiskiem niespotykanym w dziejach Europy i świata. Wyjątkowość Polskiego Państwa Podziemnego wynikała z niebywałego zakresu prowadzonych w konspiracji prac, co nie ograniczało się wyłącznie do działań wywiadowczych, bieżących walk, działań organizowania i przeprowadzania akcji bojowych, zamachów, sabotażu czy dywersji, planowania operacji wojskowych i powstania powszechnego (Akcja „Burza”, Powstanie Warszawskie), ale obejmowało także plany dotyczące okresu powojennego. Opracowywano bowiem plany odbudowy różnych dziedzin życia gospodarczego i społecznego na okres 10 lat po wojnie, a Departament Skarbu Delegatury Rządu przygotowany był na pierwszy rok po wojnie. Prowadzono także na szeroką skalę tajne nauczanie na wszystkich szczeblach – od szkół powszechnych po uniwersytety, obejmując swym zakresem setki tysięcy młodych ludzi, przygotowując przyszłe kadry dla wolnej Polski.

Władze Polskiego Państwa Podziemnego podejmowały także działania wywiadowcze na temat nieludzkich działań okupanta niemieckiego przeciwko ludności żydowskiej na terenie okupowanej Polski, efektem czego było opracowanie Noty Raczyńskiego i Raportów Jana Karskiego oraz Raportów Witolda Pileckiego. Te cenne świadectwa dokumentalne są na świecie pierwszymi źródłami wiedzy na temat Holokaustu, które oprócz aliantów reszta świata ujrzała po przeszło 40 latach od II wojny światowej.

Jan Karski – kurier i emisariusz władz Polskiego Państwa Podziemnego prowadził działania wywiadowcze na temat eksterminacji ludności żydowskiej. W ramach tej misji dwukrotnie został wprowadzony do warszawskiego getta, by na własne oczy zobaczyć tragiczną sytuację Żydów, spędził również kilka godzin w obozie przejściowym w Izbicy, z którego Żydów transportowano do obozów zagłady w Sobiborze i na Majdanku.

Zebrane informacje wywiadowcze na temat Holokaustu władze Polskiego Państwa Podziemnego przekazały rządom Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii z prośbą o pomoc  i zwiększenia zainteresowania tą kwestią rządy. W oparciu o dokumenty przywiezione w postaci mikrofilmów do Londynu przez kuriera Jana Karskiego i potwierdzone jego świadectwem, hrabia Edward Bernard Raczyński prezydent RP na uchodźstwie przygotował i 10 XII 1942 r. przedstawił aliantom szczegółowy raport o Holokauście. Informacje te zostały  wystosowane jako oficjalna nota Rządu RP na uchodźstwie skierowana do rządów krajów będących sygnatariuszami Deklaracji Narodów Zjednoczonych. Nota Raczyńskiego była pierwszym na świecie oficjalnym raportem na temat Holocaustu informującym o nim światową opinię publiczną. Raczyński osobiście redagował również oświadczenie rządu po odkryciu w 1943 r. grobów w Katyniu oraz wysłał prośbę do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża o wyjaśnienie zbrodni. Niestety nie przyniosło to większego skutku.

W lipcu 1943 r., w dwa miesiące po zagładzie warszawskiego getta, Jan Karski spotkał się w Białym Domu z Prezydentem Stanów Zjednoczonych, Franklinem D. Rooseveltem. Rozmowy Karskiego nie przyniosły jednak oczekiwanych rezultatów, a interwencja aliantów nigdy nie nastąpiła. Władze Polskiego Państwa Podziemnego na próżno oczekiwały stanowczej reakcji wolnego świata na temat Holokaustu.  Mimo spotkań i prób alarmowania o Holokauście rządów Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, Zachód pozostał głuchy na apele kuriera i przedstawione przez Karskiego dokumenty. Polska pozostawiona sama sobie w tej także  kwestii, na ile mogła udzielała pomocy żydowskim współobywatelom, niejednokrotnie jednak skala działań eksterminacji Żydów przekraczała możliwości polskiej konspiracji.

Decyzją władz Polskiego Państwa Podziemnego zorganizowano także tajny wywiad na temat warunków funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego KL-Auschwitz. Plan wymagał przeniknięcia agenta Armii Krajowej do obozu KL-Auschwitz oraz w miarę możliwości zorganizowania tam ruchu oporu, współpracującego z polskim podziemiem na zewnątrz. Misji tej podjął się rtm. Witold Pilecki, który ochotniczo zgłosił się do wykonania tego zadania. Na polecenie Armii Krajowej stworzył w obozie ruch oporu pod nazwą Związek Organizacji Wojskowej (ZOW).  Po ucieczce Pileckiego z obozu w 1943 r. powstały raporty jego autorstwa tzw. Raporty Pileckiego,  podsumowujące działalność polskiego ruchu oporu w Auschwitz i kwestie eksterminacji Żydów przez niemieckiego okupanta.

Imponująca  organizacja i działalność Polskiego Państwa Podziemnego została brutalnie zakończona w 1945 r. Najpierw w I 1945 r. rozwiązano Armię Krajową, następnie w III 1945 r. niemal całe kierownictwo Polskiego Państwa Podziemnego (przewodniczący i członkowie RJN, Delegat Rządu RP na Kraj, ostatni dowódca AK) zostało aresztowane przez NKWD i VI 1945 r. w procesie szesnastu skazane na kary więzienia. Odtworzone kierownictwo Rady Jedności Narodowej i Delegatury Rządu RP zostały jednak rozwiązane 1 VII 1945 r. Wówczas to w związku z bezprawnym przejmowaniem władzy w Polsce przez zawiązane pod patronatem ZSRR władze komunistyczne, Rada Jedności Narodowej wydała na koniec swej działalności odezwę programową do narodu polskiego tzw. Testament Polski Walczącej. Duch Polskiego Państwa Podziemnego nigdy więc nie upadł i po 80 latach nadal kontynuujemy Testament Polski Walczącej.

 

Opracowanie: MW i WT

 

Źródło:

Encyklopedia Białych Plam, t. XX (Radom 2006); G. Ostasz, Podziemna Armia (Rzeszów 2010) https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Polskie-Panstwo-Podziemne;3959896.html

https://www.jankarski.net/pl/o-janie-karskim/historia-jana-karskiego.html

https://wmeritum.pl/raporty-karskiego-amerykanie-ignorowali-informacje-o-holokauscie/101541

Write a comment

Dodaj komentarz