Struktura Podokręgu AK RZESZÓW

Mapa Podokręgu AK Rzeszów „Ogniwo”- „Woda”

upamiętniającej 136 miejsca pamięci narodowej związanych z działalnością Żołnierzy AK

Autor opracowania: kpt.w st.spocz.Władysław Kamecki

(Rzeszów, Kolbuszowa, Dębica)

krypt. „Rtęć’, „Rzemiosło” 

Inspektorat AK Rzeszów obejmował swym zasięgiem powiat Dębica przynależny w II RP do województwa krakowskiego oraz powiaty Rzeszów i Kolbuszowa do województwa lwowskiego.

Struktura Inspektoratu Ak Rzeszów
• Obwód AK Rzeszów „Rozbratel”

• Obwód AK Kolbuszowa „Kefir”
• Obwód AK Dębica „Dziekania”, „Deser”

Inspektorzy Inspektoratu AK Rzeszów
• mjr. Władysław Bartosik „Broda” 1939 – 26 IV 1940
• mjr. Stanisław Ruśkiewicz „Florian” V 1940 – 25 III 1941
• mjr. Łukasz Ciepliński „Antek”, „Pług”, Apk” IV 1941 – II 1945
• mjr. Adam Lazarowicz „Klamra” II 1945

W sierpniu 1942 inspektor rzeszowski zaproponował przygotowanie sztandaru bojowego dla Inspektoratu AK Rzeszów. Ogłoszono konkurs na projekt, zwycięzcą został pchor. Zdzisław Krygowski „Wigor”. Sztandar został wykonany a jesienią 1943 poświęcony przez ks. Ludwika Niemczyckiego „Pasterz” w podrzeszowskiej Drabiniance. Była to bezprecedensowa inicjatywa w dziejach całej Armii Krajowej.

Zgodnie z planem odtwarzania sił zbrojnych, Inspektorat Rzeszów wraz z Inspektoratem Przemyśl, reaktywował 24 Dywizję Piechoty AK „Rzeszowska”. Dowództwo Dywizji objął płk. Kazimierz Putek „Zwrotny” komendant Podokręgu AK Rzeszów. W ramach 24 DP AK w Inspektoracie AK Rzeszów formowano 17 Pułk Piechoty oraz 5 Pułk Strzelców Konnych.

Inspektorat AK Rzeszów dysponował 15.094 Żołnierzami. Podczas akcji „Burza” wydzielone oddziały inspektoratu rzeszowskiego uzyskały miano Grupy Operacyjnej 24 Dywizji Piechoty AK. Jej dowództwo objął kpt. Ciepliński „Antek”, który łącznie w trzech obwodach dysponował 3.306 Kołnierzami. Stanowiło to połowę wszystkich zaangażowanych w „Burzy” Żołnierzy podokręgu.

Ośrodek Kedywu „Aldona”
• por. Józef Lutak „Orzeł’, „Sokół” 
• por. Władysław Miciek „ Mazepa” 1 XI 1943 – V 1944
• kpt. Józef Lutak „Dyzma”, „Sokół” V 1944 – VIII 1944
• ppor. Wiktor Błażewski „Orlik”

W grudniu 1943 w Inspektoracie AK Rzeszów stan Kedywu wynosił 183 Żołnierzy zorganizowanych w 6 oddziałach. Ponadto inspektorat miał do dyspozycji:
• 13 patroli dywersyjnych w Obwodzie AK Rzeszów, 184 Żołnierzy
• 17 małych zespołów w Obwodzie AK Kolbuszowa, 74 Żołnierzy
• 14 patroli dywersyjnych w Obwodzie Dębica, 182 Żołnierzy
Łącznie 50 oddziałów dywersji „bojówek” dawało inspektoratowi 623 Żołnierzy uzbrojonych i zaprawionych w akcjach.

Obwód AK Rzeszów „Rozbratel”
Komendanci:
• ppor. Jan Tondera „Janek” 1939
• por. Edward Brydak „Andrzej” XII 1939 – V 1940
• por. Łukasz Ciepliński „Antek” V 1940 – VIII 1941
• por. Edward Brydak „ Bór”, „Korab” IX 1941 – III 1944
• kpt. Władysław Składzień „Twardy” III 1944 – X 1944
• por. Mieczysław Kawalec „śbik” XI 1944 – 1945
• kpt. Józef Rządzki „Boryna” II 1945 – IV 1945
• por. Mieczysław Kawalec „śbik” od IV 1945

Oficerowie dywersji:
• ppor. Zygmunt Patryn „Słowik”
• ppor. Aleksander Gruba „Sęp”
Placówki Obwodu AK Rzeszów:
Podobwód I:
• Placówka Rzeszów (Boguchwała) „Brzoza”
• Placówka Słocina „Sosna”
• Placówka Trzciana (Świlcza) „Świerk”
• Placówka Głogów” „Grusza”, „Grab”
• Placówka Jasionka „Jabłoń”
• Placówka Czudec „Czereśnia”
• Placówka Strzyżów „34”
Podobwód II Rzeszów-Południe „40”,
• Placówka Tyczyn „Topola”
• Placówka Błażowa „Buk”
• Placówka Dynów „Damian”
• Placówka Niebylec „50”
• Placówka Hyżne (Jawornik) „Jaśmin”, „Jesion”

Obwód AK Rzeszów dysponował 8.086 Żołnierzami; do akcji „Burza” wystawił 1.668 Żołnierzy w pięciu zgrupowaniach:

Zgrupowanie I: kpt. Józef Maciołek, akcje w rejonie Dynowa, Błażowej, Hyżnego, Tyczyna. W sumie od 3 lipca do końca „Burzy” oddziały Zgrupowania I stoczyły 30 walk Niemcami zadając im znaczące straty i zdobywając wiele sprzętu i uzbrojenia.

Zgrupowanie II: kpt. Mieczysław Chendyński, przewidziano do działań na prawym brzegu Wisłoka między Łańcutem a Słociną. Zgrupowanie rozpoczęło „Burzę” już 26 lipca, kiedy grupa por. Tadeusza Gliwy „Bacy” zaatakowała oddziały niemieckie na drodze Łańcut-Rzeszów. 30 lipca opanowali Słocinę, nawiązali kontakty oraz podjęli współdziałanie wojskami sowieckimi.

Zgrupowanie III: ppor. Józef Rzepka „Rekin” i ppor. Tadeusz Lis „Uklei” wyznaczono do dywersji w północno-zachodniej części obwodu. Teren działań zamykał się w trójkącie miejscowości: Świlcza, Głogów, Bratkowice. 26 lipca pomiędzy Rudną a Świlczą zniszczono oba tory kolejowe na odcinku ok. 100 m. Na szosie Rzeszów-Dębica umieszczono kolce do uszkadzania kół samochodów. Niemcy broniąc ważnej trasy zmusili oddziały do wycofania się. 3 sierpnia stoczono ostatnią bitwę w rejonie Bratkowic, nawiązano kontakt z wojskami sowieckimi.

Zgrupowanie IV: od 26 lipca atakowało niemieckie trasy komunikacyjne pomiędzy Zgłobniem, Niechobrzem, Strzyżowem, Lutczą, Godową. 29 lipca pluton dywersyjny pchor. Stanisława Mikulskiego „Żmii” i pluton ppor. Alojzego Markowicza „Myśliwy” zajęły mosty na Wisłoku i Czudcu. 1 sierpnia Żołnierze grupy por. Frydla wkroczyli do opuszczonego przez Niemców Strzyżewa. Tego dnia nawiązano kontakt z dowódcą oddziału sowieckiego.

Zgrupowanie V: Celem Zgrupowania V było miasto Rzeszów – zadać Niemcom jak największe straty, a jednocześnie chronić strategiczne obiekty miasta oraz osłaniać rozlokowane w Rzeszowie dowództwa różnych szczebli AK. Niestety do Rzeszowa dotarły duże jednostki frontowe Wehrmachtu i Niemcy postanowili nie oddawać miasta bez walki. Walki o miasto trwały cztery dni. 29 lipca Zgrupowanie V zostało wzmocnione przez trzy plutony dywersyjne AK ppor. Aleksandra Gruba „Sęp”. Okazały się one bardzo przydatne podczas walk w mieście. Pozwoliły zlikwidować w kolejnych wypadach nocnych kilka stanowisk nieprzyjaciela oraz rozbroić wielu Żołnierzy niemieckich. Nocą z 31 lipca na sierpnia brawurowy atak patrolu dywersyjnego, którym dowodził kpr. pchor. Stanisław Panek „Gil”, rozbiło stanowisko niemieckiej baterii przy ul. Sienkiewicza. Siedziba dowództwa Grupy Operacyjnej 24 Dywizji Piechoty AK, jak również Komendy Podokręgu AK Rzeszów płk. Putka, znajdowały się okresowo pomiędzy liniami obronnymi wojsk niemieckich jak również pod ogniem sowieckiej artylerii.

W dniu 2 sierpnia Rzeszów został opanowany przez wojska sowieckie. Bardzo szybko, zanim wkroczyły oddziały sowieckie, pojawiły się na ulicach Rzeszowa patrole AK. Od wczesnego ranka 2 sierpnia drużyna AK z plutonem WSOP ppor. Jałowieckiego ochraniała fabrykę PZL. Patrol dyspozycyjny sapersko-pionierski inspektoratu rzeszowskiego pracował przy usuwaniu niewypałów i pomagał Sowietom w budowie mostu na Wisłoku.

Obwód AK Kolbuszowa „Kefir”
Komendanci Obwodu:
• ppor. Edward Bawół „Wisz” 1940 – wiosna 1941
• kpt. Stanisław Chomicz „Wisznia” wiosna 1941 – 1942
• kpt. Józef Rządzki „Konar”, „Boryna” 2 VII 1942 – II 1945
• ppor. Romuald Heilman „Piotr” II 1945

Oficerowie dywersji:
• chor. N.N. „Jan” 1943
• ppor. Romuald Heilman „Piotr” 1943 -1944
Placówki Obwodu AK Kolbuszowa:
• Placówka Kolbuszowa Dolna „Dolina”
• Placówka Kolbuszowa Górna „Korba”, „Góra”
• Placówka Majdan Królewski „Magnus”
• Placówka Raniżów „Robuś”
• Placówka Sokołów-Górno „Sosna I”
• Placówka Sokołów-Nienadówka „Sosna II”
• BCh (obejmowała plutony scalone z BCh) „Pochodnia”

Obwód AK Kolbuszowa dysponował 1.635 Żołnierzami. Siłami obwodu kolbuszowskiego, wydzielonymi do akcji „Burza”, a stanowiącymi północną część Grupy Operacyjnej 24 DP AK, dowodził kpt. Józef Rządzki „Konar”. Podlegały mu: grupa kpt. Ludomira Frąckiewicza „Rożana” I grupa por. Czesława Cieślika „Agawy”.

Łącznie w akcji „Burza” walczyło 8 oficerów, 7 podoficerów i 365 Żołnierzy. W obliczu znacznych sił nieprzyjaciela odstąpiono od planu ataku na niemieckie obozy szkoleniowe w Górnej, to jest Lager Massie, Lager Nord i Lager Süd.

Specjalny wydzielony oddział dywersyjny o kryptonimie „Huragan” otrzymał zadanie prowadzenia rozpoznania i walki w samej Kolbuszowej. Miejscem stacjonowania „Huraganu” był folwark Jerzego Marii hr. Tyszkiewicza „Kazimierza”. Oddziały kpt. Rządzkiego stoczyły szereg potyczek, w których Niemcy używali nawet broni pancernej. 28 lipca wieczorem pluton ppor. Heilmana „Piotra” zniszczył na szosie Kolbuszowa-Sokołów pojazd opancerzony i samochód ciężarowy.

Tego samego dnia oddziały niemieckie straciły kontrolę nad Kolbuszową opanowaną przez patrole AK. 28 lipca doszło w rejonie Widełki do pierwszego kontaktu z oddziałami sowieckimi. 29 i 30 lipca wykonano wspólne akowsko-sowieckie akcje przeciwko Niemcom. Zdobyte przez Żołnierzy AK dwa samochody pancerne zostały oddane Sowietom. Nocą 29/30 lipca czołgi sowieckie dojechały do opanowanej już przez AK Kolbuszowej. W kolejnej nocy 30/31 lipca Sowieci rozbroili drużynę AK, która pilnowała zdobytej na Niemcach broni i innego sprzętu wojskowego.

Obwód AK Dębica „Dziekania”,„Deser”
Komendanci:
• ppor. Artur Towarnicki „Tur” 1939 – IV 1940
• kpt. Zygmunt Stanisław Leyko „Dąbrowski” IV 1940 – V 1940
• chor. Antoni Cwen „Maszynowski”, „Ryś” IV 1940 – V 1940
• kpt. Adam Lazarowicz „Jadzik”, „Grot” XII 1940 – V 1944
• kpt. Ludwik Marszałek „Wilk”, „Zbroja” VI 1944 – VIII 1944
• por. Mieczysław Stachowski „Sęp”, „Maciej” VIII 1944 – IX 1944
• ppor. Józef Naróg „Strzała”, „Ostroga” jesień 1944
• ppor. Karol Stachak „Róża” zima 1944/1945
Oficerowie dywersji:
• kpt. Ludomir Frąckiewicz „Roan 1942 – VII 1943
• por. Józef Lutak „Dyzma”, „Sokół” VII 1943 – III 1944
• ppor. Jerzy Woś „Farys”
Placówki Obwodu AK Dębica:
Podobwód AK Dębica
• Placówka Brzeziny „Bomba”
• Placówka Dębica „Działo”
• Placówka Łączki Kucharskie „Ławka”, „Ładunek”
Podobwód AK Pilzno „Płoza”
• Placówka Korzeniów „Kartacz”
• Placówka Pilzno „ Pocisk”, „Piwonia”
• Placówka Zassów „Zapalnik”, „Zawilec”
Podobwód AK Śędziszów
• Placówka Sędziszów I „Sława”
• Placówka Sędziszów II „Strzała”
• Placówka Ropczyce I „Rakieta”
• Placówka Ropczyce II „Ropa”.

Obwód AK Dębica dysponował 5.373 Żołnierzami. Do akcji „Burza wystawił trzy zgrupowania, które wraz z oddziałami odwodowymi i dyspozycyjnymi liczyło łącznie 1.258 Żołnierzy. Całością sił – to jest odtwarzanym 5 Pułkiem Strzelców Konnych AK dowodził kpt. Adam Lazarowicz, który przebywał przy Zgrupowaniu II. Akcja „Burza” w obwodzie dębickim trwała wyjątkowo długo od 28 lipca do 12 września czyli a Frąckiewicza 47 dni.

Zgrupowanie I: (235 Żołnierzy) por. Mieczysława Stachowskiego „Sępa”. 2 sierpnia por. Stachowski podzielił Zgrupowanie na trzy grupy, a w następnych dniach doszło do kontaktu i ograniczonej współpracy bojowej z formacjami sowieckimi. Tymczasem 8 sierpnia linia frontu przecięła teren, na którym operowały grupy bojowe Zgrupowania. 23 sierpnia kpt. Lazarowicz nakazał rozwiązanie Zgrupowania I.

Zgrupowanie II: (465 Żołnierzy) kpt. Romana Kani „Rygla”. Zgrupowanie II wspólnie z plutonami dywersyjnymi przeprowadziło szereg akcji zaczepnych, atakowało mniejsze siły nieprzyjaciela, rozbrajało posterunki policji i Żandarmerii. W nocy 30/31 wysadzono tory kolejowe w Głowaczowej, zniszczyli samochody niemieckie na drodze Dębica – Wielopole atakowali dwukrotnie niemiecką kolumnę samochodową w Podgrodziu. 22 sierpnia na skutek zatrzymania frontu, Zgrupowanie znalazło się w okrążeniu będąc przez kilka dni pod ogniem artylerii niemieckiej i sowieckiej. Po bitwie pod Kałużówką kpt. Lazarowicz rozkazał ewakuować Zgrupowanie. Niestety nie udało się przejść linii frontu, m.in. problem z transportem rannych. Zgrupowanie podjęło marsz w kierunku zachodnim i w rejonie Gołęczyny nastąpiło częściowe rozformowanie.

Zgrupowanie III: (330 Żołnierzy) ppor. Edmunda Mateckiego „Lisa”, rejon działań obejmował placówki Pilzno i Zassów. Przez ten teren przebiegały ważne drogi oraz linia kolejowa. Zgrupowanie skoncentrowane w lasach Gołęczyny, rozpoczęło wzmożoną akcję dywersyjną 28 lipca. Zgrupowanie III wykonało wiele drobnych akcji dywersyjnych w Dobrkowie, Goręczynie, Gorzejowej, Grabówce, Strzegocicach. Przewaga militarna frontowych sił nieprzyjaciela wymusiła na ppor. Mateckim w dniach 18 i 19 sierpnia znaczną redukcję Żołnierzy, zwolnił 200 akowców, a 22 sierpnia kpt. Lazarowicz nakazał rozwiązać Zgrupowanie.

W dniach od 30 sierpnia do 12 września walczyła już tylko jedna kompania z III Zgrupowania w sile ok. 60 ludzi, okrążona przez Niemców w lasach koło Gumnisk. 12 września zgrupowanie uniknęło dużej niemieckiej obławy i tego samego dnia zostało rozwiązane przez kpt. Lazarowicza.

Bibliografia:
1. Grzegorz Ostasz, Podziemna Armia Podokręg AK Kraków, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, LIBRA 2010
2. Andrzej Zagórski, Inspektorat AK Rzeszów, wyd. UJ. Kraków 1973

(Jasło, Krosno, Brzozów, Sanok) 

krypt.„Joachim”, „Jemioła”

Inspektorat AK Podkarpacie obejmował swym zasięgiem trzy powiaty województwa lwowskiego oraz powiat Jasło z województwa krakowskiego. Do początku 1942 r. sztab Inspektoratu kwaterował w powiecie Krosno. Po bardzo dotkliwej wsypie, w wyniku której aresztowano 129 osób, 2 zastrzelono w czasie ucieczki, a 43 wywieziono do obozów, od września 1942 do września 1943 kwaterę odtworzonego Inspektoratu przeniesiono do powiatu Jasło. W lipcu 1943 nastąpiła częściowa dekonspiracja sztabu Inspektoratu w wyniku czego siedziba sztabu przeniesiona została ponownie w okolice Krosna.

Inspektorzy Inspektoratu AK Podkarpacie:
• por. Stanisław Pieńkowski „Strzembosz” 1939 – VII 1940
• mjr. Witold Obidowicz „Orszak” VIII 1940 – II 1942
• mjr. Aleksander Mikuła” „Władysław” wiosna 1942
• mjr. Łukasz Grzywacz-Świtalski „Jodła”, „ Mikołaj” IX 1942 – V 1944
• mjr. Wincenty Stefan Rutkowski „Haszysz” VI 1944 – 1945

Placówki Obwodu AK Sanok:
• nr. I Sanok – nr. VI Lesko
• nr. II Zarszyn – nr. VII Baligród
• nr. III Bażanówka – nr. VIII Czarna
• nr. IV Nowotaniec – nr. IX Mrzygłód

Obwód AK Brzozów „Borowik”, Babka” 

Placówki Obwodu AK Brzozów:
• I batalion, dowódca por. Stanisław Węgrecki „Wir”
Placówki: – Domaradz „Dereń”

• Domaradz – Nozdrzec
• II batalion, dowódca ppor. Józef Florczak „Florian”

Placówki: – Brzozów – Grabownica
• Dydnia
• Haczów „Tulipan”
• Izdebki

Obwód AK Krosno „Korzeń”, „Kawa”

Placówki AK Obwodu Krosno:
• Zgrupowanie „Południe” (I batalion), dowódca por. Stanisław Wenklar „Wujek”
Placówki: – Dukla „Dalia”
• Iwonicz „ Irys”, „Irena”
• Chorkówka „ Centuria”
• Miejsce Piastowe „ Pelargonia”
• Rymanów „ Róża”
• Zgrupowanie „Centrum” (II batalion), dowódca ppor. Jan Moskal „Zrąb”

Placówki: – Krosno „Korzeń”
• Korczyna „ Konwalia”
• Jedlicze „ Jaśmin”, „Jaga”
• Zgrupowanie „Północ” (III batalion), dowódca Władysław Stec „Walek”

Placówki: – Frysztak „Fiołek”, „Fela”
• Bratkówka-Odrzykoń „Oleander”
• Wiśniowa „Wrzos”.

Obwód AK Jasło „Jagoda”, „Jabłecznik”

Placówki AK Obwodu Jasło:

Podobwód „Północ” (I batalion), dowódca por. Edward Przybyłowicz „Bem”
Placówki: – Jodłowa „Ibis”
• Brzostek „Bekas”
• Skołyszyn „Sowa”

Podobwód „Centrum” (II batalion), dowódca kpt. Józef Burda „ Sęk II”
Placówki: – Jasło „Jaśmin”
• Kołaczyce „Kukułka”
• Tarnowiec „Turkawka”

Podobwód „Południe” (III batalion), dowódca por. Stanisław Dąbrowski „Olek”
Placówki: – Dębowiec „Derkacz”
• Osiek „Osa”
• Żmigród „Zimorodek”.

Celem głównym jednostek terenowych AK było odtwarzanie przedwojennych sił zbrojnych i przygotowanie do powstania zbrojnego w chwili zbliżania się frontu aby występować w stosunku do Sowietów jako gospodarz terenu i przedstawiciel Delegatury Rządu na Kraj Polskiego Państwa Podziemnego. W tym celu Inspektorat Podkarpacie zajmował się: zdobywaniem broni, kontrwywiadem, prasą konspiracyjną, tajnym nauczaniem, szkoleniem wojskowym, zrzutami broni, wywiadem, służbą sanitarną, sabotażem gospodarczym utrudniającym głównie wydobywanie i przetwarzanie ropy naftowej.

Zgodnie z planem odtwarzania sił zbrojnych, Inspektorat Podkarpacie reaktywował 22 Dywizję Piechoty Górskiej AK. Dowództwo Dywizji przypadło mjr. Wincentemu Stefanowi Rutkowskiemu „Haszysz”. Oficerem dywersji w sztabie Dywizji został por. Zbigniew Cerkowniak „Boruta” i por. Antoni Holik „Gazda”. W ramach 22 DP AK formowano:
• 2 Pułk Strzelców Podhalańskich w Obwodzie AK Sanok
• 5 Pułk Strzelców Podhalańskich w Obwodzie AK Jasło
• 6 Pułk Strzelców Podhalańskich w Obwodach AK Krosno i Brzozów

Łącznie Inspektorat AK Podkarpacie „Joachim” mógł zmobilizować 6.900 ludzi. W akcji „Burza” wzięło udział 1.600 Żołnierzy podziemia. Niezależnie od odtwarzanych i zakonspirowanych jednostek wojskowych na Podkarpaciu działały jednostki sabotażowo-dywersyjne skupione głównie w Tajnej Organizacji Wojskowej oraz „Związku Odwetu” trzonu bojowego Związku Walki Zbrojnej. W ramach porządkowania działalności dywersyjnej, zgodnie z rozkazem 84 gen. Roweckiego z dnia 22 stycznia 1943 na bazie istniejących jednostek dywersyjnych utworzono Komendę Dywersji – Kedyw, a od jesieni 1943 podległą dowództwu AK poszczególnych szczebli struktury terenowej.

Ośrodek Kedywu „Olgierd”

Szefowie Ośrodka a równocześnie Oficerowie dywersji w sztabie Inspektoratu:
• por. Zbigniew Michał Cerkowniak „Boruta” VIII 1943 – V 1944 – por. Antoni Holik „Pancernik”, „Gazda” od maja 1944

(Mielec, Tarnobrzeg, Nisko)

krypt. „Nowela’, „Wrzesień”

Inspektorat AK Mielec obejmował swym zasięgiem powiat Mielec przynależny w II RP do województwa krakowskiego oraz powiat Tarnobrzeg i Nisko do województwa lwowskiego. Obwód AK Sandomierz wchodził w skład Inspektoratu AK Sandomierz Okręgu AK Radom-Kielce. Obwód AK Kolbuszowa w lipcu 1942 został wyłączony z Inspektoratu Mielec i przeszedł do Inspektoratu AK Rzeszów.

Inspektorzy Inspektoratu AK Mielec
• mjr. Walerian Tumanowicz „Jagra” 1940 – 25 II 1944
• mjr. Stefan Łuczyński „Karp”, „Boryna” 25 II 1944 – 24 III 1944
• mjr. Feliks Gross „Stef” (p.o.) III 1944 – V 1944
• mjr. Tadeusz Zieliński “Obuch”, “Liliput” VI 1944 – XI 1944
• mjr. Stanisław Chomicz „Malina” XI 1944 – II 1945
• kpt. Adam Długosz „Dębina” I 1945
• ppor. Józef Rzepka „ Znicz” (p.o.)
• mjr. Ludwik Marszałek „Zbroja”, „Sierpień” od II 1945

Na przełomie 1943/44 inspektorat mielecki został poddany specjalnej kontroli ze strony komendy Okręgu AK Kraków. Ze względu na zakres nadużyć, które ujawniono podczas zarządzonej przez komendę Okręgu Kraków inspekcji i śledztwa, doszło do skazania kilku oficerów AK z Obwodu Mielec na karę śmierci. Na szczeblu inspektoratu nastąpiły zmiany personalne, ze stanowiska usunięty został mjr. Tumanowicz oraz zastępca kpt. Stanisław Chomicz „Wisznia”. 

Jednym z najdotkliwszych ciosów zadanych AK na terenie Okręgu AK Kraków było aresztowanie 24 marca 1944 r. komendanta Okręgu AK Kraków płk. Józefa Spychalskiego „Luty”, szefa sztabu Okręgu mjr. Stefana Sikorskiego „Okoń” oraz Inspektora Inspektoratu AK Mielec Stefana Łuczyńskiego „Karp”. Podczas aresztowań, w trakcie odprawy, w ręce niemieckie dostały się dokumenty archiwalne z Okręgu z wnioskami awansowymi, które po rozszyfrowaniu posłużyły Niemcom, jako materiał do dalszych aresztowań, trwających właściwie aż do lipca 1944 tj. do wejścia Sowietów. (Andrzej Zagórski, Okręg Kraków Armii Krajowej)

Zgodnie z planem odtwarzania sił zbrojnych, Inspektorat Mielec miał zmobilizować do akcji „Burza” 3 Pułk Piechoty AK obejmujący trzy bataliony odtwarzane:

• I batalion 3 pp AK przez Obwód AK Mielec
• II batalion 3 pp AK przez Obwód AK Tarnobrzeg
• III batalion 3 pp AK przez Obwód Nisko.

Inspektorat AK Mielec dysponował 6.400 Żołnierzami. Akcja „Burza” rozpoczęła się 25 lipca 1944. Zgodnie z planem akowcy pomagali wojskom sowieckim podczas rozpoznania i oczyszczania terenu z drobnych oddziałów wroga, zapewniali przeprawy przez San oraz Wisłę pod Baranowem. Ponadto oddziały AK atakowały cofających się Niemców. Interesujący jest meldunek inspektoratu mieleckiego z dnia 27 lipca do komendanta podokręgu o zdobyciu nieuszkodzonego niemieckiego samolotu bombowego Henkel He-111.

Ośrodek Kedywu „Mleko” 

Szef Ośrodka a równocześnie Oficer dywersji w sztabie Inspektoratu 

• por. Stanisław Walicki
• mjr. Feliks Gross „Stef” XI 1943 – III 1944
• por. Franciszek Stala “Kuwaka”, “Jasica”, “Gruda” 1944

W marcu 1943, aresztowania na terenie Inspektoratu AK Mielec dosięgły sztabów obwodów. Aresztowany został komendant Obwodu AK Tarnobrzeg kpt. Kazimierz Krasoń „Kriszna” oraz kilkudziesięciu Żołnierzy i oficerów z Obwodów Mielec i Tarnobrzeg. Groźba dekonspiracji i aresztowań spowodowała akcję uwolnienia aresztowanych z więzienia w Mielcu. Oddział „Jędrusiów” pod dowództwem Józefa Wiącka „Sowa” przy współudziale patroli dywersyjnych Jana Mazura „Stalowy” z Obwodu Mielec i Kazimierza Bogacza „Bławat” z Obwodu Tarnobrzeg, w nocy 29/30 marca 1943 odbiło 123 więźniów politycznych, w większości oficerów i Żołnierzy AK. Była to jedna z głośniejszych tego typu akcji w Polsce.

„Jędrusie” – grupa dywersyjno-bojowa wywodząca się z lokalnej organizacji konspiracyjnej „Odwet” z Tarnobrzega, założonej przez Władysława Jasińskiego „Jędruś”, działającej od wiosny 1941 do końca wojny na ziemi kieleckiej i na Podkarpaciu. W listopadzie 1943 „Jędrusie”, jako zwarta jednostka organizacyjna, podporządkowani zostali dowództwu AK, ale do końca zachowali nazwę i pełną odrębność.

Na jesieni 1943 Inspektor powołał, na bazie jednostek dywersyjnych, w Obwodzie Nisko, oddział partyzancki OP-33 a dowódcą został Jan Orzeł-Wysocki „Kmicic”, „Stalin”. Na przełomie lutego i marca 1944 już sformowany oddział w sile około czterdziestu ludzi wyruszył w „pole”. Stacjonował i operował w lasach janowskich i ulanowskich, w rejonie Dąbrówki, Ulanowa, Golców, Kochanów, Koni. W kwietniu opanował posterunek policji w Bielinach i wziął udział w ataku na Liegenschaft w okolicach Tarnogrodu. Oddział OP-33 był najsilniejszą zwartą grupą AK w obwodzie niżańskim. W czerwcu 1944 stoczył ciężkie walki na Porytowym Wzgórzu okupione znacznymi stratami.

Obwód AK Mielec przygotował i skierował do akcji swoją partyzantkę pod dowództwem Jana Mazura „Stalowego”. Oddział prowadził ograniczone działania dywersyjne do czerwca 1944, a potem ponownie w lipcu, juŜ podczas akcji „Burza”.

Obwód AK Mielec „Mleko”, „Fa”
Komendanci:
• rtm. Stanisław Wysocki „Godziemba”, „Korab” 1940 – I 1941
• kpt. Józef Rządzki „Zdun” I 1941 – II 1941
• kpt. Antoni Kogut „Kruszyna”, „Kuna” III 1941 – II 1944
• por. Antoni Bogdan „Kruk” (p.o.) 1 IV 1944 – 4 VI 1944
• rtm. Konstanty Łubieński „Ignacy”, „Marcin” 4 VI 1944 – XI 1944
• Włodzimierz Kossakowski „Jastrząb” 1945

Oficerowie dywersji:
• Kazimierz Gruber „Ludo” od II 1944
• Leon Kobzdej „Leśnik” 

Placówki Obwodu AK Mielec:

Rejon I por. Lucjan Woźniak „Grott-Szczerba”
• Placówka Radomyśl Wielki „Roman”
• Placówka Wadowice „Władysław”
• Placówka Czermin „Cyryl”
Rejon II por. Piotr Pazdro „Rolnik”
• Placówka Borowa „Bolesław”
• Placówka Gawłuszowice „Gedymin”
• Placówka Padew „ Paweł”
• Placówka Tuszów “Tadeusz”
• Placówka Mielec “Marian”, “Michał”
• Placówka Przecław „Piotr”.

Obwód AK Mielec dysponował 2.800 Żołnierzami i odtwarzał I batalion 3 pp AK dowodzony przez rtm. Konstantego Łubieńskiego „Marcina”. I batalion został oparty na czterech oddziałach:
• Oddział „Hejnał” por. Piotr Pazdro „Rolnik”. Oddział liczył 150 Żołnierzy i miał w swoim składzie trzydziestoosobowy pluton partyzancki Wojciecha Lisa „Lisa”.
• Oddział „Pobudka” por. Władysław Kwarciany „Świerszcz”. Oddział liczył 28 Żołnierzy i miał w swoim składzie grupę Aleksandra Rusina „Rusola”.
• Oddział „Zawierucha” por. Lucjan Woźniak „Grot-Szczerba”. Oddział liczył 41 Żołnierzy.
• Oddział „Kosa” dowodził Jan Błachowicz „Kropidło”. Oddział liczył 21 ludzi. Zadania Obwodu mieleckiego w ramach „Burzy”: dywersja na niemieckich szlakach komunikacyjnych, próba opanowania Mielca i lotniska w Chorzelowie, zniszczenie niemieckich magazynów amunicji w lesie Piątkowiec oraz zajęcie poligonu w Bliźnie.


W dniu 6 sierpnia akowski „Hejnał”, wraz z pododdziałami sowieckiej 14 Dywizji Piechoty Gwardii wspomaganej czołgami, wszedł do Mielca. żołnierze AK zabezpieczali fabrykę samolotów, lotnisko i mieszkania opuszczone przez Niemców.

Obwód AK Tarnobrzeg „Twaróg”
Komendanci:
• kpt. Adam Pokorny „Kamionka” 1940 – III 1941
• kpt. Kazimierz Krasoń „Kriszna”, „Znicz” III 1941 – III 1943
• por. Józef Motyka „Śmiały”, „Zając” (p.o.) II 1943 – V 1943
• kpt. Stefan Rudnicki „Fuks”, „Tadeusz” V 1943 – X 1944
• ppor. Józef Rzepka „Znicz” XI 1944
• kpt. Michał Woźniak „Boruta” (NOW) XI 1944 -1945
• ppor. Leszek Popiel „Herbut”, „Sulima” 1945

Oficerowie dywersji:
• por. Kazimierz Bogacz „Bławat”

Placówki Obwodu AK Tarnobrzeg:
• Placówka nr I Tarnobrzeg „Przenica”
• Placówka nr. II Nagnajów „ Mąka”
• Placówka nr. III Baranów Sandomierski „ Otręby”
• Placówka nr. IV Chmielów „ Chleb”
• Placówka nr. V Dęba „ Bułka”
• Placówka nr. VI Gorzyce „ Grysik”
• Placówka nr. VII Grębów „ Makaron”
• Placówka nr. VIII Zbydniów „ Piernik”
• Placówka nr. IX Radomyśl „Wisła-San”

Obwód AK Tarnobrzeg dysponował 2.000 Żołnierzami i odtwarzał II batalion 3 pp AK dowodzony przez kpt. Stefana Rudnickiego „Fuks”, który dysponował 31 plutonami liniowymi i dwoma oddziałami partyzanckimi:
• por. Kazimierza Bogacza „Bławata” w sile 35 Żołnierzy
• Mikołaja Turczyna „Tygrysa” w sile 35 Żołnierzy.

Do działań zaczepnych w akcji „Burza” przystąpiono 27 lipca. żołnierze AK por. Bogacza, pomagając Sowietom, stoczyli bój z Niemcami w rejonie Stale-Ocice oraz potyczki pod Zbydniowem, Nagnajowem, Baranowem. Oddział starał się współpracować z formacjami sowieckimi, które informowano o pozycjach wojsk niemieckich i głównych punktach oporu w Tarnobrzegu. Niestety 6 sierpnia Sowieci podjęli próbę rozbrojenia akowców.

Oddział Mikołaja Turczyna ochraniał ludność cywilną na Zasaniu oraz wziął udział w kilku drobnych potyczkach z Niemcami. Największą operacją na terenie Obwodu AK Tarnobrzeg był atak 29 lipca na stację kolejową w Dębie, ważny węzeł transportu niemieckiego. Uderzeniem, siłami dwóch plutonów z miejscowej Placówki, dowodził por. Jan Bronicki „Komar”. Działania militarne AK podczas akcji „Burza” zakończyły się w obwodzie tarnobrzeskim 29 lipca. Zadania wynikające z obowiązku ochrony ludności kontynuowano do pierwszych dni sierpnia. 5 sierpnia wojska sowieckie wkroczyły do Tarnobrzega. Wraz z sowietami do miasta wszedł scalony z AK oddział BCh Stanisława Ordyka „Czernika”.

Obwód AK Nisko „Naleśnik”, „Niwa”
Komendanci Obwodu:
• kpt. Kazimierz Pilat „Zaremba” 1940 – 9 III 1944
• ppor. Ryszard Śliżyński „Skowron”, „Bystry” III 1944 – 5 IV 1944
• kpt. Bolesław Rudziński „Selim”, „Irka” 5 IV 1944 – VII 1944
• ppor. Antoni Cwen „Ryś”, „Roman” VII 1944 – X 1944
• kpt. Antoni Kislinger „Korab”, „Krzem” X 1944 – XI 1944
• kpt. Władysław Kwarciany „Świerszcz” 29 XI 1944 – 1945

Oficerowie dywersji:
• pchor. Stanisław Bełżyński „Kret” – koniec 1943
• por. Stanisław Sołtys „Wójt” XII 1943 – III 1944
• pchor. Stanisław Bełżyński „Kret” III 1944 – 18 V 1944
• Stanisław Krzemiński „Stan” i ppor. Tadeusz Socha „Karol”.

Placówki Obwodu AK Nisko:
• Placówka Rozwadów „ Wilcze Łyko”, „152”
• Placówka Stalowa Wola “ 154”
• Placówka Nisko „ 156”
• Placówka Rudnik „Regina”, „158”
• Placówka Jeżowe „ 160”.

Obwód AK Nisko dysponował 1.600 Żołnierzami i odtwarzał III batalion 3 pp AK dowodzony przez chor. Antoni Cwen „Ryś”. Na czas akcji „Burza” Obwód wystawił trzy plutony, jedną drużynę oraz resztki oddziału partyzanckiego OP-33. Obwód AK Nisko nie został odpowiednio przygotowany do podjęcia wzmożonej akcji dywersyjnej „Burza”. Na przeszkodzie stanęły niemieckie aresztowania, a także problemy z łącznością. W obliczu „Burzy” nastąpiła zmiana na stanowisku komendanta.

Podległe chor. Cwenowi siły AK zdążyły jednak przed nadejściem frontu wykonać kilka zasadzek na oddziały niemieckie i wesprzeć rozpoznaniem wojska sowieckie. Np. w rejonie Kończyce-Rudnik nad Sanem akowcy zaatakowali wycofujące się oddziały „Ostlegionów”.

Pluton AK Tadeusza Sochy „Karola” zniszczył gniazda oporu, potem wyparł Niemców i samodzielnie opanował Rudnik. Wraz z Sowietami oddziały AK wyzwoliły Ulanów i Przędzel, zabezpieczono most kolejowy na linii Rozwadów-Rudnik. Nie zrealizowano natomiast planu zabezpieczenia zakładu w Stalowej Woli. Niemcy zdołali wyekspediować trzy transporty kolejowe z urządzeniami i maszynami.

Bibliografia:

1. Grzegorz Ostasz, Podziemna Armia Podokręg AK Kraków, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, LIBRA 2010
2. Andrzej Zagórski, Okręg Kraków Armii Krajowej, www.kedyw.info/wiki/Andrzej Zagórski.
3. Andrzej Zagórski, Zapisy z czasu minionego. Akcje „Pięciu”, „Korso” nr.1, Mielec sierpień 1991, s. 9 (dot. likwidacji Komendy Obwodu AK Mielec – kpt. Antoniego Koguta i towarzyszy)
4. Andrzej Zagórski, Obwód Armii Krajowej Mielec przed i po „Burzy”, wyd. Mielec, Studia i materiały z dziejów miasta i regionu. Tom 3, Mielec 1994, str. 225-269.
5. http://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Zagórski
6. Eugeniusz Dąbrowski, Szlakiem „Jędrusiów”, wyd. Text Kraków 1992, str. 155-162

(Przemyśl, Jarosław, Przeworsk, Łańcut)

krypt. „Paweł’, „Płotka”, „Park”

Struktura Inspektoratu Przemyśl
• Obwód AK Przemyśl „Przepiórka”, „Polana”, „Piskorz”
• Obwód AK Jarosław „Jawor”, „Jedlina”, „Jesiotr”
• Obwód AK Przeworsk „Prypeć”, „Powała”, „Pstrąg”
• Obwód AK Łańcut „Łucjan”, „Łabędź”, „Łukasz”

Inspektorat AK Przemyśl obejmował swym zasięgiem cztery powiaty województwa lwowskiego: Przemyśl, Jarosław, Przeworsk i Łańcut. Obwód AK Lubartów wchodził w skład Inspektoratu Północno-Zachodniego z siedzibą w Rawie Ruskiej Okręgu AK Lwów.

Inspektorzy Inspektoratu AK Przemyśl 

• por. Bronisław Wochanka „Ludwik” 1939 – 1940
• kpt. Wincenty Stefan Rutkowski „śwan”, „Kujawa” 1940 – VIII 1943
• kpt. Teofil Banach „Skrzydłowski”, „Bogusz” VIII 1943 – IV 1944
• kpt. Jan Bronisław Toth „Twardy” IV 1944 – VI 1944
• kpt. Antoni Dębski „Radwan” VI 1944 – XII 1944
• kpt. Józef Maciołek „śuraw” 1944 – 1945

Zgodnie z planem odtwarzania sił zbrojnych, Inspektorat Przemyśl wraz z Inspektoratem Rzeszów reaktywował 24 Dywizję Piechoty AK. Dowództwo Dywizji objął płk. Kazimierz Putek „Zwrotny”, komendant Podokręgu AK Rzeszów. Inspektorat AK Przemyśl dysponował 15.000 Żołnierzy i ramach 24 DP AK formował: 38 Pułk Piechoty w Obwodzie AK Przemyśl i 39 Pułk Piechoty: I batalion w Obwodzie AK Jarosław II batalion w Obwodzie AK Przeworsk III batalion w Obwodzie AK Łańcut.

Ośrodek Kedywu „Leon”
Szef Ośrodka a równocześnie Oficer dywersji w sztabie Inspektoratu – N.N. „Konrad”
• ppor. Zbigniew Zawiła „śbik” od XI 1943

W czerwcu 1943 siatka Kedywu w Inspektoracie liczyła 135 Żołnierzy. W grudniu 1943 przystąpiono do powiększania szeregów oddziałów dywersyjnych. W 1943 r. oddział Kedywu „Leon” przeprowadził wiele akcji dywersyjnych m.in.: uderzono na posterunki policji ukraińskiej w Medyce i Przemyślu, spalono niemiecką fabrykę „Asfalt” i fabrykę „Wozów”, odbito z niemieckiego szpitala członka AK „Karolka”.

24 kwietnia 1944 w ramach odtwarzania sił zbrojnych sformowano zgrupowanie partyzanckie „Prokop” dowódca kpt. Ernest Wodecki „Kurczak”. Zgrupowanie liczyło 160-200 Żołnierzy i składało się z 4-ech plutonów dywersyjnych z 4-ech Obwodów Inspektoratu. Zgrupowanie zostało skoncentrowane w lasach koło Leżajska. Wkrótce na bazie zgrupowania „Prokop” powstały dwie kompanie „Puchacz” i „Włodzimierz” oraz zalążek trzeciej „Miecz”. Zgrupowanie skupiło się w akcjach odwetowych wobec UPA. 15 lipca po przejściu na lewy brzeg Sanu, zgrupowanie zostało rozwiązane, a plutony odesłane do macierzystych obwodów.

Obwód AK Przemyśl „Przepiórka”, „Polana”, „Piskorz”

Komendanci:
• chor. Teofil Dołhan „Wujko”, „Wujek” 16 XII 1939 – 28 V 1940
• por. Adam Winogrodzki „Jerzy” V 1940 – X 1940
• por. Feliks Pikulski „Sęp”, „Przepiórka” 15 X – 28 XII 1940
• por. Emil Czerny „Wacław”, „Zbychosław” 1 I 1941 – 3 IX 1942
• kpt. Jan Gołdasz „Szczyt” IX 1942 – 26 VI 1943
• kpt. Henryk Puziewicz „Batura” VII 1943 – 18 III 1944
• ppor. Zbigniew Zawiła „śbik” 1 IV 1944 – 3 IX 1944
• por. Julian Rudak „Slogan” IX 1944 – II 1945
• kpt. Władysław Koba “Rak”, “śyła”, “Tor” II 1945

Oficerowie dywersji: 

• ppor. Zbigniew Zawiła „Żbik” do listopada 1943
• por. Rudolf Mielniczek „Gniewosz”
• pchor. Stanisław Kostka „Dąbrowa”, „Dzierżyński” 1944 – 1945

Placówki Obwodu AK Przemyśl:
• nr. 1 Przemyśl-Zasanie „Paula”
• nr. 2 śurawica „Zofia”
• nr. 3 Wacławice „Wacław”, „Walentyna”
• nr. 4 Krzywcza „ Klara”
• nr. 5 Dubiecko „ Danuta”
• nr. 6 Bircza „ Barbara”
• nr. 7 Medyka „ Maria”
• nr. 8 Chyrów „Czesława”

Obwód AK Przemyśl dysponował 1.200 Żołnierzami. 24 lipca 1944 komendant Obwodu por. Zbigniew Zawiła „Żbik” wydał rozkaz rozpoczęcia operacji „Burza” w Obwodzie AK Przemyśl. 25 lipca po niewielkich starciach z Niemcami opanowano Przemyśl zajmując wszystkie ustalone obiekty miasta i rozpoczynając akcje dywersyjno – bojowe, głównie w lewobrzeżnej części miasta – Zasanie. Uratowano większość obiektów, choć były już przez Niemców zaminowane. Nie udało się do końca uratować mostu kolejowego i drogowego na Sanie oraz elektrowni.

Ograniczone działania podjęto również poza Przemyślem. Łącznie podczas operacji „Burza” w Obwodzie AK Przemyśl wykolejono 2 pociągi, zniszczono 2 lokomotywy i 27 wagonów, uszkodzono 3 czołgi „Tygrys” i PzKpfw IV.

Sowieckie oddziały pancerne wkroczyły do Przemyśla 27 lipca 1944. Miasto znowu, tak jak we wrześniu 1939, zostało podzielone. W jego prawobrzeżnej części (Starówce) władzę objęli Sowieci, a na lewej części (Zasaniu) porządku i bezpieczeństwa strzegła polska Straż Obywatelska. Od wkroczenia Sowietów w Przemyślu utrzymywał się stan niepewności, co do przynależności państwowej miasta. W pewnym momencie w mieście pojawiły się nawet czerwone flagi z sierpem i młotem.

Obwód AK Jarosław „Jawor”, „Jedlina”, „Jesiotr”

Komendanci:
• kpt. Jan Gołdasz „Szczyt”, „Janusz” XI 1939 – III 1940
• kpt. Wincenty Stefan Rutkowski „Kujawa” III 1940 – XII 1940
• kpt. Ernest Wodecki „Kurczek”, „Jan”, „Szpak” I 1941 – III 1943
• kpt. Wojciech Szczepański „Julian”, „Bartosz” IV 1943 – 1945
Oficerowie dywersji:
• por. Władysław Koba „Rak”
• ppor. Zbigniew Cerkowniak „Boruta” X 1940 – II 1943 ( pod nazwiskiem Michał Bogdański „Mściciel”)
• ppor. Julian Rudak „Slogan”
Placówki Obwodu AK Jarosław:
• nr. 1 Jarosław-miasto, dca. Jan Cwynar „Jedynak” i Kazimierz Nowak „Wiatr”
• nr. 2 Munina
• nr. 3 Pawłosiów
• nr. 4 Pełkinie
• nr. 5 Szówsko (Zasanie)
• nr. 6 Radymno
• nr. 7 Chłopice-Rokietnica-Kaszyce
• nr. 8 Pruchnik
• nr. 9 Bystrowice
• nr.10 Zarzecze
• nr.11 Lubaczów

Zalążkiem akowskiej dywersji był zespół, a potem pluton specjalny por. Władysława Koba „Rak” uformowany jeszcze jesienią 1940. Pluton dywersyjny wykonał szereg akcji specjalnych, a w marcu 1942 rozpoczął stałą współpracę z siatką dywersyjną Związku Odwetu kierowaną przez „Borutę”.

Obwód AK Jarosław dysponował 2.600 Żołnierzami. Stan broni pozwalał na wystawienie do operacji „Burza” ok. 350-400 Żołnierzy, podczas gdy całe siły Obwodu wynosiły ok. 2.600 ludzi. W ramach „Burzy” Żołnierze I batalionu 39 pp AK pobili Niemców pod Pruchnikiem i w rejonie Kańczugi oraz uczestniczyli w walkach o Jarosław i Radymno. 25 lipca w drugim rejonie bojowym, w okolicach Pruchnika, doszło do wyjątkowej współpracy bojowej AK i lotnictwa amerykańskiego. Myśliwce P-51 „Mustang”, które osłaniały amerykański nalot na lotnisko w Chorzelowie k. Mielca, zaatakowały formację niemieckich Ju-87. W rezultacie nad Sanem strącono aż 11 niemieckich „sztukasów”.

Rankiem 27 lipca Żołnierze AK z jarosławskiego Obwodu AK obsadzili najważniejsze obiekty w już opuszczonym przez Niemców Jarosławiu.

Obwód AK Przeworsk „Prypeć”, „Powała”, „Pstrąg”
Komendanci Obwodu:
• kpt. Henryk Puziewicz „Batura” 1940 – 1942
• ppor. Ignacy Puchała „Topola” do 31 VII 1942
• kpt. Teofil Banach „Bogusz”, „Skrzydłowski” VIII 1942 – VII 1943
• kpt. Jan Wisz „Grom” VIII 1943 – II 1945
Oficer dywersji:
• kpr. pchor. Jan Balawender “Puchacz”
Placówki Obwodu AK Przeworsk:
• Przeworsk-miasto “ Paweł”
• Przeworsk-wieś “Roman”
• Manasterz „Marek”
• Markowa „ Marian”
• Kańczuga „ Kazimierz”
• Tryńcza „ Tadeusz”
• Urzejowice „Urban” do 1942
• Gniewczyna „ Grzegorz” do 1942

Obwód AK Przeworsk dysponował 3.800 Żołnierzami. Akcja „Burza,” w Obwodzie rozpoczęła się 25 lipca. Jako pierwszy do akcji przystąpił pluton dywersyjny pchor. Jana Balawendra „Puchacz”, który wymaszerował w stronę Kańczugi. Zgodnie z założeniami planu „Burza” Kańczuga, jako węzeł drogowy miała być opanowana przez odtworzone na bazie Obwodu AK Przeworsk oddziały II batalionu 39 pułku piechoty AK. Do Kańczugi ruszyły też i inne oddziały. Wobec zdecydowanej przewagi frontowej oddziałów niemieckich dowódca kpt. Jan Wisz „Grom” odwołał plan zdobywania Kańczugi i wycofanie już skoncentrowanych oddziałów. Polecił kontynuować akcję „Burza” w wersji ograniczonej, skupiając się głównie na ochronie ludności cywilnej i zabezpieczenie zakładów przemysłowych, urządzeń telekomunikacyjnych i obiektów użyteczności publicznej. 28 lipca 1944 II batalion 39 pp AK umundurowany z opaskami biało-czerwonymi i z pełnym uzbrojeniem pomaszerował do Kańczugi zajętej już przez wojska sowieckie. Podjęte negocjacje kpt. Wisz „Grom” z sowieckim dowódcą nie przyniosły rezultatu. Sowieci żądali rozbrojenia. 29 lipca kpt. Wisz wydał rozkaz tymczasowej demobilizacji wszystkich Żołnierzy i rozformowania oddziałów.

Obwód AK Łańcut „Łucjan”, „ Łabędź”, Łukasz”, „Łosoś”
Komendanci Obwodu:

• kpt. Henryk Puziewicz „Batura”, „Niedźwiedź” XI 1939 – VII 1943
• kpt. Ernest Wodecki „Szpak” VIII 1943 – V 1944
• rtm. Tadeusz Wawrzkiewicz „Baca” V 1944 – 23 VIII 1944
• por. Sławomir Holoubek „Okoń”, „Rawicz” 23 IX – XI 1944
• kpt. Henryk Decowski „Mars” XI 1944 – II 1945

Oficerowie dywersji ośrodka „Kiejstut”:
• por. Emil Kübler „Wróg”
• por. Józef Puchała „Lis”
• por. Zdzisław Malzak „Raf”
• por. Tadeusz Broda „Wilczur”
• por. Czesław Szurmiak „Burza”
• por. Emil Pudło „Łukasz”
Placówki Obwodu AK Łańcut:
• nr. 1 Łańcut-miasto
• nr. 2 Leżajsk
• nr. 3 Czarna
• nr. 4 Giedlarowa
• nr. 5 Grodzisko
• nr. 6 Kosina
• nr. 7 Łańcut-wieś
• nr. 8 Wola Zarczycka
• nr. 9 Rakszawa (Żołynia)
• nr.10 Kuryłówka-Zasanie

Łańcucki Obwód AK liczył 7.400 Żołnierzy. Do „Burzy” przygotowano oddział w sile 231 Żołnierzy jako III batalion 39 pp AK pod dowództwem rtm. Tadeusza Strugarskiego „Prokop”. Jego podstawę stanowiły zespoły wcześniej już zaprawione w walkach w ramach zgrupowania partyzanckiego „Prokop”. Wyznaczone do „Burzy” siły AK zostały skoncentrowane na linii Leżajsk -Łańcut. Poszczególne plutony atakowały maruderów niemieckich. Pod Kosiną i Głuchowem walczyli wspólnie z oddziałami sowieckimi. Dokonano też sabotażu na trakcjach kolejowych i na stacji w Łańcucie. 29 lipca wieczorem w Łańcucie pojawili się zwiadowcy wojsk sowieckich.

Bibliografia

1. Grzegorz Ostasz, , Podziemna Armia Podokręg AK Kraków, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, LIBRA 2010
2. Andrzej Zagórski, Obwód AK Przeworsk, „600 lat Fakty i komentarze, nr.17, 1993
3. Ruch oporu w Przemyślu: wojnawp.republika.pl/opor/op2.html